พจนานุกรมพระพุทธธรรม บาลี - ไทย - อังกฤษ

THE PALI-THAI-ENGLISH DICTIONARY OF BUDDHIST TERMS

คำนำ

กกุธภัณฑ์

น. เครื่องหมายในความเป็นราชา, ตามที่กล่าวในชาดกกัฏฐกถา มี 5 อย่าง กล่าวคือ วาลวีชนีพัด ทำด้วยขนสัตว์ ,อุณหิส คือ กรอบ มงกุฎ , ขัคคะ คือธรรค์ ,  ฉัตตะ  คือ ฉัตร , ปาทุกา คือ ฉลองพระบาท เป็นเครื่องหมายของพระมหากษัตริย์.

n. five regalia in Jatakatthakatha, namely :  the fan made of yak’s tail , diadem, sword, the royal  canopy, slippers

กกุธานที

น. แม่น้ำที่พระพุทธองค์เคยเสด็จสระชำระพระวรกาย.

n. Kahuta  river.

กฎ

น.  ข้อบังคับ ; ระเบียบ ; กฎเกณฑ์.

n. regulation.

กฏองค์การ

น. กฎหรือข้อบังคับขององค์การคณะสงฆ์  ฐานะเทียบเท่ากฏกระทรวงในทางโลก

n. Organizational  Regulations  in  the  ecclesiastical  administration.

กฏัตตากรรม,

กฏัตตาวาปนกรรม

น. กรรมที่สักแต่ว่าทำ  มีเจตนาไม่เต็มที่ กรรมอื่นไม่ให้ผลแล้ว  กรรมนี้จึงให้ผล ; กรรมที่เกิดขึ้น.

n. “merely-done”  Karma.

กฏุกะ

ว. ขมขื่น ; ร้ายแรง ; เจ็บปวด ; ทรมาน.

a. bitter ; severe ;  painful.

กฏุกัปผละ

ว. มีผลขื่นขม ; มีผลร้ายแรง.

a. having  bitter result.

กฎแห่งกรรม

น. การทำ; การกระทำ การทำดีเรียก กรรมดี การทำชั่ว เรียก กรรมชั่ว.

n. law of Retribution.

กฐิน

น. ไม้สะดึง ; ไม้แบบสำหรับเอาผ้าลาดลงไปแล้วตัดผ้าตามไม้แบบนั้น เวลาเย็บจะเย็บผ้าตามไม้แบบนั้น เมื่อพ้นฤตทำจีวรแล้ว  รื้อไม้แบบนั้นเก็บไว้ใช้อีกในปีต่อไป ; พิธีถวายภิกษุทั้งวัดเมื่อจำพรรษาแล้ว.

n. wooden  frame .

ชื่อของพิธีกรรมทางศาสนา คือการถวายผ้าประจำปีแก่พระสงฆ์ที่อยู่จำพรรษาครบ 3 เดือน  ฤดูกฐิน เริ่มต้นแต่วันแรม 1 ค่ำ เดือน 11 จนถึงวันขึ้น 15 ค่ำ เดือน 12 รวมระยะกาล 1 เดือน  ฤดูฝนมี 4 เดือน เป็นฤดูจำพรรษา 3 เดือน เหลืออีก 1 เดือน เป็นฤดูถวายผ้ากฐิน  เมื่อสงฆ์ได้รับผ้ากฐินแล้วจะต้องทำความตกลงว่า จะถวายแก่ภิกษุรูปใดก่อน ครั้นแล้วช่วยกันทำให้เป็นจีวร สำเร็จในวันนั้น ; ผู้ที่ทายกถวายพระภิกษุเมื่อจำพรรษาแล้ว.

n.  religious  ceremony  of  offering  annual robe  to  the  monks who  dwell   in   the monastery  throughout  the three  months of  Buddhist Lent ;  Kathin Post-retreat  ceremony ; Pali  robe  presentation.

กฐินโจร

น. สำนวนพูด กฐินที่ไปทอดไม่ได้จองล่วงหน้า ทอดแบบจูโจม บางทีเรียกว่า กฐินจร  กฐินโจร อาจเกิดมาจากล้อคำว่า กฐินโจล เพราะมีเสียงคล้ายๆ กัน.

n. Kathin ; Rains Retreat.

กฐินตกค้าง

น. กฐินที่ไม่มีคนจอง เรียกสั้น ๆว่า กฐินตก เมื่อไม่มีผู้ใดมาจองกฐิน  กฐินวัดนั้น เรียกว่า กฐินตกค้าง การถวายกฐินแบบนั้นว่า ทอดกฐินตกค้าง.

n. kathin(a) for Rainy Retreat.

กฐินต้น

น. กฐินที่พระเจ้าแผ่นดินเสด็จถวายที่วัดราษฎร์อย่างไม่เป็นทางการ มีลักษณะคล้ายประพาสต้น  ช้างต้น ม้าต้น.

n. royal  Kathin.

กฐินทาน

น.  ถวายผ้ากฐิน ; ทอดกฐิน ; สิ่งของถวายร่วมกับผ้ากฐิน ทายกทายิกาผู้มีศรัทธา นำผ้าพร้อมทั้งบริวารถวายสงฆ์ผู้จำพรรษาครบ 3 เดือน เรียกกฐินทานว่า ทอดกฐิน บ้าง ถวายกฐิน บ้าง.

n. annual Robe offered to the monks throughout the three months of Buddhist Lent.

กฐินทุสสะ

น. ผ้าที่ถวายแก่สงฆ์ประจำปีให้ทำจีวร ภายใน 1 เดือน นับตั้งแต่ออกพรรษา ; การถวายผ้าแก่สงฆ์ประจำปีเพื่อทำจีวร.

n. cloth annually supplied to  the monks for making a yellow robe.

กฐินราษฎร์

น. กฐินที่ราษฎรหรือชาวบ้านจัดการทอดที่วัดราษฎร์ อาจมีเจ้าภาพทอดคนเดียว เรียกว่า เจ้าภาพกฐิน หากรวมกันเป็นหมู่เป็นคณะ เรียกว่า กฐินสามัคคี.

n. name of religious ceremony.

กฐินหลวง

น. ทอดถวายสงฆ์ผู้จำพรรษาในวัดหลวง พระเจ้าแผ่นดินเสด็จทรงถวายด้วยพระองค์เอง เรียกว่า พระกฐินหลวง หรือพระกฐินเสด็จพระราชดำเนิน พระเจ้าแผ่นดินพระราชทานให้พระบรมวงศานุวงศ์ หน่วยราชการ หรือประชาชนที่กราบบังคมทูลขอพระราชทาน เรียกว่า กฐินพระราชทาน.

n. royal Kathin(a).

กฐินัตถาระ

น. กราลกฐิน ; ลาดผ้ากฐินลงบนไม้สะดึงหรือไม้แบบ แล้วทำจีวรสำเร็จ ; ทำพิธีกฐินให้สำเร็จหรือเสร็จ ; การขึงไม้สะดึงทำจีวร.

n. spread  over the kathina  cloth ; complete the kathina ceremony.

กฐินุทธาระ

น. เดาะกฐิน ,เป็นการเลิกล้มพิธีการกฐิน  เพราะทำเสร็จแล้ว  หรือไม่สามารถจะทำให้เสร็จได้  คือ การรื้อไม้สะดึงออก ทั้งนี้เพราะเลิกใช้แล้ว หรือเสร็จแล้ว.

n. taking  off  or withdrawal  of  the  component  parts  of  the  wooden frame.

กตปุญญตา

น. การได้ทำบุญไว้ ; ทำบุญไว้.

n. having  performed meritorious or good actions.

กตปุญญะ

ว. ผู้ได้ทำบุญไว้ ; บุคคลที่เคยทำบุญ.

a. having  performed  meritorious or good actions.

กตเวทิตา

น. ตอบแทนคุณที่ผู้อื่นทำไว้.

n. requital  for  the  done  favour.

กตเวทิตา

ว. ผู้ตอบแทนคุณที่ผู้อื่นทำไว้ ; ผู้สนองคุณท่าน.

a. one  who  reciprocates for  the done favour.

กตัตตากรรม

น. (อ่าน กะตัดตากำ) กรรมสักว่าทำ กรรมทั้งฝ่ายดีและไม่ดีที่ทำไปโดยไม่ตั้งใจ เป็นอจิตตกะ ทำไปสักแต่ว่าทำ.

Adj. feel grateful.

กตัญญุตา

น.  ความเป็นผู้รู้คุณที่ผู้อื่นทำไว้ ; การรู้คุณท่าน

n. gratitude ; gratefulness.

กตัญญู

ว. ผู้รู้คุณที่ผู้อื่นทำไว้ ; ผู้รู้คุณที่ทำให้.

a. grateful.

กตัญญูกตเวที

ว.  ผู้รู้คุณแห่งความดีของบุคคลอื่นและตอบแทน.

a. grateful  persons.

กติกา

น.  กฎ ; ข้อตกลง ; เงื่อนไขที่ตกลงไว้.

n. agreement.

กติกาสงฆ์

น. ข้อบังคับทางการของคณะสงฆ์  คณะสังฆมนตรีนำถวายสมเด็จพระสังฆราช  เพื่อทรงลงพระนามประกาศใช้  เทียบกับพระราชกฤษฎีกา ในทางโลก . กติกาสงฆ์มีฐานะรองลงมาจาก สังฆาณัติ สังฆาณัติจะออกได้ ต้องผ่านที่ประชุมของสังฆสภา กติกาสงฆ์นั้นไม่ต้องผ่านสังฆสภา   ผ่านคณะสังฆมนตรีถวายสมเด็จพระสังฆราชได้ ทรงลงพระนามประกาศใช้ได้ทันที.

n. Ecclesiastical  Decree,  according  to the  Ecclesiastical  Act 2484.

กโตปการะ

ว. ผู้ทำอุปการะ ; อุปการะที่คนอื่นได้กระทำ.

a.  having  assisted.

น. อุปการะที่ผู้อื่นได้กระทำ.

n. help given  by  someone.

กถา

น.  ถ้อยคำ ; เรื่องที่พูดถึง ; หัวข้อของการพูด ; คำกล่าว.

n. word ;  subject matter ; topic.

กถามรรค

น. ทางแห่งกถา ;  ลาดเลาแห่งกถา ;  แนวทางแห่งคำพูด กถามรรค ใช้ในสำนวนเทศนาสมัยก่อน.

n. outline.

กถาวัตถุ

น. เรื่องหรือหัวข้อในการสนทนา ;

n. parts of  a discussion.

คัมภีร์ที่ 5 แห่งอภิธัมมปิฎกว่าด้วยคำถามคำตอบ แสดงหลักธรรมทางพุทธศาสนา ; เรื่องที่พระพุทธเจ้าทรงกำหนด.

n. name   of  the Fifth Book of  the Abhidhamma.

กถาสัลลาปะ

น. สนทนาปราศรัย ; การสนทนาซึ่งกัน.

n. courteous conversation ; polite conversation.

กถึก

ว. มาจากคำว่า กลิกะ กล่าวคือ ผู้กล่าว ;ผู้แสดง เช่น ธรรมกถึก คือ ผู้กล่าวธรรม ; ผู้แสดงธรรม , จิตรกถึก คือ ผู้กล่าวถ้อยคำอันวิจิตร ; กถึกเป็นคำเดียวกับกถิก.

a. speaking ; preaching.

กทริยะ

น.  ความตระหนี่ ; ความเห็นแก่ตัว ; ความเห็นแก่ได้.

n. avarice ; selfishness.

กนก

น ทอง ; ทองคำ.
n. gold.

กนกวิมาน

น. วิมานทอง ; ที่อยู่ของเทพที่ล้วนแล้วด้วยทอง ; ที่อยู่ของเทวดาทำด้วยทอง.
n. divine  palace of  gold ; divine gold  palace.

ก้นกุฏิ

น. เป็นคำวัด หรือคำศาสนา คนที่สนิทไว้วางใจได้ เรียกเต็มว่า ศิษย์ก้นกุฏิ  ก้นกุฏิ สามารถเข้าออกในกุฏิได้ทุกเวลา คล้ายกับสำนวนชาวบ้านว่า “เข้าถึงก้นครัว”.

n. Adherent.

กนิยะ

ว.  น้อยกว่า  เล็กกว่า มีที่ใช้น้อยแต่ได้ไปเกิดใหม่  ในรูปของ กัญญา หรือกันยา  แปลว่าหญิงสาว พิจารณาตามรูปศัพท์ แผลงไปจากคำ กนิยะ แปลว่าน้องหรือผู้อ่อนอายุกว่า ; ผู้อ่อนกว่า.

a. younger ; youngest.

กนิษฐ์

ว. มาจากสันสกฤต กนิษฺฐ และบาลี กนิฏฺฐ น้อง , น้องเล็ก ; ผู้อ่อนกว่า.

a. younger ; youngest ; being  young.

กบิลพัสดุ์

น. กบิลพัสดุ์ ที่อยู่ของกบิลดาบส เป็นที่อยู่อาศัยของดาบสชื่อ กบิล ตั้งชื่อเมืองใหม่ว่า กบิลพัสดุ์ เพื่อเป็นอนุสรณ์แก่กบิลดาบส.

n. Kabilpasdu.

กปณะ

ว. คนจน ; คนตกยาก ; คนไม่มีทรัพย์.

a. miserable.

กปณัทธิกะ

ว. คนขัดสน และคนเดินทาง ใช้เป็นคู่กันกับบุคคลผู้รับแจกทาน ; คนตกยาก.

a. the poor and the traveler.

กปิจิต

ว. มีจิตเหมือนลิง ; มีจิตกลับกลอก ; จิตใจวอกแวก.

a. having  a monkey like mind .

กปิสีสะ

น. ศีรษะลิง เป็นไม้สลักหัวลิ่มหรือกลอน ไม่ให้ถอนออกได้ ไทยเรียกกันว่า สลักเพชร พจนานุกรมสมาคมบาลีปกรณ์อังกฤษ แปลว่า lintel of a door อาจจะไม่ตรงกับความหมาย ; ลิ่มไม้.

n. head  of  the  bolt .

กโปตะ,กโปตกะ

น. นกพิราบ อุปมาสีของกระดูก ทิ้งเรี่ยราดกระจัดกระจาย จึงคล้ายกับสีของนกพิราบ.

n. pigeon.

กพลิงการาหาร

กวลิงการาหาร

น. อาหารที่รับประทาน ; อาหารที่ทำให้เป็นคำ ๆ เทียบกับอาหารอย่างอื่น ดังเช่น อาหาร คือ สัมผัส ,อาหาร คือ เจตนา ; อาหาร คือ วิญญาณ ;  อาหารที่ทำเป็นคำ.

n. eatable food ; food made  into a ball.

กมละ

ดอกบัว ; บัว ; กมล.
n. lotus.

กรชกาย

น. การเกิดจากสิ่งโสโครก.

n. body  born of impurity.

กรชรูป

น. รูปเกิดจากสิ่งโสโครก.

n. material  qualities born of  impurity.

กรณะ

น. กระทำ ; ทำให้เกิดขึ้น ; เครื่องมือ ; เสมียน ; ผู้เขียน.

n. action ; causing ; instrument.

กรณียะ

ว. สิ่งที่ควรทำ ; สิ่งที่ต้องทำ ; ทำหน้าที่ ; สิ่งที่ควรกระทำ.

a. that  should  be done ; that  ought to be done.

กรมระ

ว. ผู้จะต้องตายในมือของข้าศึก คือ นักโทษหรือเชลย.

a. prisoner  of war.

กรรม

น. การกระทำ เป็นคำกลาง ๆ ไม่บ่งว่าเป็นการกระทำที่ดีหรือชั่ว  กรรม ขึ้นอยู่กับเจตนา เช่น “เรากล่าวเจตนาว่าเป็นกรรม” เจตนาเป็นเครื่องบ่งว่าเป็นกรรมดีหรือ กรรมชั่ว กระทำที่ดี เรียกว่ากุศลกรรม กระทำที่ชั่ว เรียกว่า อกุศลกรรม .

n. Karma.

กรรมฐาน

น. (อ่าน กำมะถาน) ที่ตั้งแห่งกรรมคืองานของใจ สิ่งที่ยึดหน่วงหรือผูกใจ ให้หยุดอยู่กับที่เรียกว่า อารมณ์ เขียนว่า กัมมัฏฐาน ก็ได้ 

กรรมฐาน คือ สมถกรรมฐาน มีวัตถุประสงค์เพื่อทำใจให้สงบ วิปัสนากรรมฐาน เพื่อให้เกิดปัญญาเห็นแจ้งสภาธรรม ตามความเป็นจริง.

n. meditation subject.

กรรมบถ

น. (อ่าน กำมะบด) ทางแห่งกรรม  หมายถึง กรรมดีและกรรมชั่ว.

n. karmic Way.

กรรมวาจาจารย์

น. (อ่าน กำมะ) อาจารย์ผู้สวดกรรมวาจา เพื่อให้สงฆ์ทราบรายละเอียดเกี่ยวกับตัวอุปสัมปทาเปกข์หรือผู้ขอบวช ถามมติของสงฆ์ว่าจะยอมรับผู้ขอบวชให้เป็นภิกษุ เรียกว่า  พระกรรมวาจาจารย์

กรรมวาจาจารย์ คู่กับ พระอนุสาวนาจารย์ ทำหน้าที่บอกอนุศาสน์หรือคำสอน เรียกว่า คู่สวด หรือ พระคู่สวด หน้าที่บอกอนุศาสน์กำหนดให้เป็นหน้าที่พระอุปัชฌาย์.

n. announcing Preceptor.

กรรมเวร

น. กรรมที่เป็นเวร ;  กรรมชั่วที่ติดตามมาให้ผลในชาตินี้  ใช้ว่า เวรกรรม.

n. vile ; evil creature.

กรัก

น. แก่นไม้ที่ใช้ต้มให้รสฝาดออก ย้อมจีวรของพระ ใช้แก่นขนุน ; โรงกลัก.

n. pith  of  a  tree , especially that of a jack tree.

กรัก สีกรัก

น. แก่นขนุน แก่นไม้

สีกรัก สีแก่นขนุน เป็นสีเหลืองออกดำหรือเหลืองคล้ำ  ผ้าจีวรของพระสงฆ์ย้อมด้วยแก่นขนุน ผ้าสีกรัก 

พระมหากัสสปเถระผู้เป็นเอตทัคคะในทางถือธุดงค์สมัยพระพุทธกาลใช้ผ้าสีกรัก.

n. heart wood of  the jackfruit tree used for  dying the robes.

กรุณา

น. ความเอ็นดู คิดจะช่วยให้พ้นทุกข์ ตรงข้ามกับความโหดร้าย ; สงสาร ; ปรารถนาให้ผู้อื่นพ้นทุกข์.

n. compassion  opposite to  cruelty.

กรวดน้ำ

ก. รินน้ำจากภาชนะด้วยความตั้งใจ เช่น อุทิศแก่ผู้มีพระคุณ เรียกว่า ตรวจน้ำ พระรูปแรกท่านเริ่มอนุโมทนาด้วยบทว่า ยถา… เริ่มกรวดน้ำ ใช้มือขวาจับภาชนะสำหรับกรวดมือซ้ายประคองรินน้ำใส่ภาชนะที่รองรับ  รินไปจนกระทั่งพระรูปแรกว่าจบ พอรูปที่สองรับ สัพพี... ให้เทน้ำให้หมดแล้วประนมมือตั้งใจรับพร คำพูดเล่น ๆ มีอยู่ว่า  “ยถา ให้ผี สัพพี ให้คน”  พระท่านว่า ยถา เป็นการให้ส่วนกุศลแก่ผู้ตาย ส่วนสัพพี เป็นการให้พรแก่คนเป็น ๆ.

v. pour water as a part of ceremony.

กระทู้ธรรม

น. ชื่อของวิชาพระปริยัติธรรม ที่ภิกษุสามเณรเล่าเรียนกัน  เหมือนกับวิชาเรียงความ ย่อว่าวิชากระทู้ เรียกเต็มว่า วิชาเรียงความแก่กระทู้ธรรม แต่งกระทู้ เป็นการเขียนเรียงความแก้กระทู้ธรรม.

n. theme on Dhamna.

กราด

น. ไม้กวาดชนิดหนึ่ง ทำด้วยไม้ไผ่ กวาดลานวัดลานบ้าน เรียกว่า ไม้กราด ใช้สำหรับกราดหรือกวาด เป็นซี่ยาวๆ ห่าง ๆ มีด้ามยาวไว้สำหรับจับ ลากใบไม้หรือขยะกองรวมกันแล้วขนไปทิ้ง.

n. broom.

กรานกฐิน

ก. ภิกษุรับผ้านำไปชัก กะ ตัด เย็บ ย้อมให้เสร็จภายในวันนั้น ทำพินทุกัปปะอธิษฐานเป็นผ้าครอง เรียกว่า กรานกฐิน สงฆ์รับทราบแล้วอนุโมทนา เรียกว่า อนุโมทนากฐิน  ปัจจุบันชัก กะ ตัด เย็บ ย้อม ไม่มีภิกษุผู้กรานกฐินทำแต่เพียงพินทุกัปปะอธิษฐานเป็นผ้าครองนั้น.

v. prop up the frame for embroidery work.

กลฟังการาหาร

น. อาหารเป็นคำ.

n. edible  food.

กลลรูป

น. รูปที่มีลักษณะคล้ายหยาดน้ำมันงาใส  ; รูปเริ่มแรกในการเกิดในครรภ์มารดาของมนุษย์ ; รูปแรกเกิดในครรภ์มารดา.

n. embryo  at  the  first  stage of conception ; embryo in the first  weak.

กลหะ

น. ทะเลาะ ; วิวาท  ; การทะเลาะเบาะแวง.

n. quarrel ; dispute ; strife .

กล่องเข็ม

น. กล่องสำหรับใส่เข็มเย็บผ้า ; เข็มเย็บผ้า เป็นบริขารสำคัญของภิกษุ นิยมใส่ในกล่อง.

n.  needle case.

กลองเพล

น. กลองที่ตีเวลา 11.00 น. บอกเวลาอาหารมื้อกลางวันและมื้อสุดท้ายของพระ. เวลาเพล หรือเวลา 11.00 น. นิยมเริ่มฉันอาหารมื้อกลางวัน หมดเวลาเมื่อถึง 12.00 น. ;สัญญาณบอกเวลาฉันอาหารกลางวัน.

n. time drum ; at 11.00 a.m. is a signal  for lunch time of the Buddhist  monks. The said time will come to an end at noon.

น. ย่อมาจากคำว่า เพลา แปลงเป็น เวลา ตีบอกเวลา เป็นกลองพิเศษขนาดใหญ่ บอกเวลาฉันเพลของภิกษุสามเณร เช่น เวลา 11 นาฬิกาหรือเวลา 5 โมงเช้า

ใช้ตีคู่กับระฆังหลังจากพระสงฆ์ในวัดทำวัตรเย็นจบ เรียกว่า ย่ำค่ำ.

n. kind of large drum.

กล่าวตู่

ก. กล่าวร้าย ; ใส่ความ ; กล่าวโกหก.

v. accuse falsely.

กลิ

น. โทษ ; ความผิด ; ความบกพร่อง ; การรบพุ่ง.

n. defect.

กลิงคระ

น. ท่อนฟืน ใช้อุปมากับร่างกายที่ตายไปแล้ว.

n. piece  of  wood.

กลิ่น

น. สิ่งที่รู้สึกด้วยจมูก.

n. odour , odourous object.

กเลวระ

น. ทรากศพ ; ร่างกาย .

n. dead  body.

กวิ,กวี

น. นักกวี ; ผู้แต่งคำประพันธ์เป็นคำร้อยกรอง ;บางทีเขียนว่ากระวี.

n. poet ;  bard.

กสา

น. แส้ สำหรับลงโทษ เป็นคำใช้เปรียบกับการตักเตือน.

n. whip.

กสายะ

น. น้ำฝาด ; ใช้สำหรับย้อมจีวรของพระภิกษุ.

n. acrid taste.

กสาวะ

น. น้ำฝาด ; ใช้สำหรับย้อมจีวรของพระภิกษุ  บางทีใช้แทนกันได้กับ กสายะ.

n. decoction  for dying robes of  the Buddhist monks.

กสิณ

น. แบบที่ทำขึ้น ; สิ่งที่เป็นนิมิตหมายในการเพ่งทำสมาธิ เพื่อให้จิตสงบ ; ด้วยกสิณ.

n. device.

กสิณมณฑล

น. วงกลมแห่งกสิณ ; เป็นแบบสำหรับเพ่ง ทำใจให้สงบ.

n. circular disk (used as an object for meditation).

กหาปณะ

น. เหรียญกษาปณ์ มีราคา  4 บาท ในสมัยนั้น ๆ  ; มาตรานับของยุคพระพุทธเจ้า.
n. coin  whose  value is  4  padas.

กักกสะ

ว. เลว ; หยาบ ; หยาบช้า ; หยาบคาย ; ใช้ประกอบวาจา ; ชั่วช้า ; เลวทราม.

a. rough ; used to denote a speech.

กักขฬกถา

น. คำหยาบ ; คำพูดที่หยาบ.

n. harsh speech.

กักขฬกรรม

น. การกระทำที่โหดร้าย ; ความโหดร้าย ; ความทารุณ.

n. atrocity.

กักขฬภาวะ

น. ความหยาบ ; ความกระด้าง ; ความแข็ง ; ความแข็งทื่อ.

n. rigidity.

กักขฬะ

ว. หยาบ ; หยาบช้า ; ชั่วช้า ; ใช้ประกอบวาจา และการกระทำ ตลอดจนสิ่งที่แข็งกระด้างอื่นๆ ; ชั่วกว่า.

a. harsh , used  to denote a speech , action including  rigidity  of other  things ; rough.

กังขา

น. ความสงสัย ; ความงงงวย.
n. uncertainty.

กังขาวิตรณวิสุทธิ

น. ความหมดจดของปัญญา เป็นเหตุข้ามพ้นความสงสัย ; ไม่มีความสงสัยอีกต่อไป.

n. purity of  knowledge.

กัณฑ์

น. ส่วนหนึ่ง หรือตอนหนึ่งของหนังสือ หรือพระธรรมเทศนาทั้งจบเรียกกัณฑ์  ; ตอนหนึ่งของธรรมเทศน์.

n.  whole  part  of  a  sermon ; chapter.

กัณฑ์เทศน์,เครื่องกัณฑ์

น. ของที่ถวายพระเป็นเครื่องบูชา เมื่อเวลามีการแสดงธรรม ; ของถวายพระเมื่อเทศน์.

n. offerings  prepared  for the  monk who  delivers a sermon ; offering for a sermon.

กัณณสุขา

ว.ที่ชวนให้สบายหู ; ที่ไพเราะหู ; ฟังเพราะ.

a. pleasant  to  the  ear ; euphonious.

กัตติกมาส

น. เดือนกัตติกะ  เทียบกับเดือนไทย ก็คือ เดือน 12 ;  มีพระจันทร์เพ็ญ เสวยฤกษ์  กัตติกา ; เดือนทางจันทรคติที่ตกระหว่างเดือนตุลาคม-พฤศจิกายนก็ได้.

n. name of  a lunar  month  among  October – November.

กัตติกา

น. ชื่อของกลุ่มดาวฤกษ์  มีพระจันทร์เพ็ญโคจรผ่าน  เดือนนั้นมีชื่อว่า เดือนกัตติกะ.

n. name  of  a constellation .

กัททมะ

น. ตม ; เปือกตม ; เปือก.

n. mire.

ใช้เป็นข้อเปรียบเทียบกับกิเลส.

กันดาร

ว. จากคำว่า กนฺตาร ในบาลี ยากที่จะข้าม ; ยากที่จะผ่าน .

น.  ทางที่กันดาร ; ดินแดนว่างเปล่า เป็นคำใช้ต่อท้ายคำอื่น เช่นกันดาร 5 คือ 1. โจรกันดาร แดนที่ยากจะผ่านเหตุเพราะมีโจร ; 2. วาลกันดาร แดนที่ยากจะผ่าน มีสัตว์ร้าย ; 3. นิรุทกกันดาร แดนที่ยากจะผ่าน ไม่มีน้ำ ; 4. อมนุสสกันดาร แดนที่ยากจะผ่าน มีอมนุษย์ ; 5. อัปปภักขกันดาร แดนที่ยากจะผ่านขาดแคลนอาหาร . ยังใช้ต่อกับคำอื่น อาทิ มรุกันดาร แดนกันดาร คือทราย หรือทะลทราย ; มรุกันดารมรรค แดนที่ยากจะผ่าน ทิฏฐิคือความเห็นผิด ; ป่าดง ; อัตคัด.

a. derived  from kantara in Pali ; difficult to pass ;  difficult to  cross.

n. difficult road ;  waste land. In combination  with  other words such as the  five  difficult places :  1.   difficult place because of thieves ;  2.   that because of  fierce animals 3. waterless difficult place ;  4. that  because  of  demons ; 5. that  because of  food  shortage. Beside  these , sandy difficult place ; desert ; way in a desert ;  difficulty of wrong view ; inhospitable scene. 

กันตารปฏิปันนะ

ว. ผู้เดินทางกันดาร ; ผู้เดินทางลำบาก.

a. wanderer through the difficult place .

กันตารมรรค

น. ทางกันดาร ; หนทางกันดาร.

n. difficult  path.

กันตารมุข

น. ปากทางกันดาร ; ปากทางไปสู่ทะเลทราย ; ทางที่น่ากลัว.

n. entrance to difficult place.

กันตารัทธานะ

น. ทางไกลกันดาร ; ทางไกลอันน่ากลัวอันตราย ; ทางไปลำบาก.

n. difficult  long – road .

กัปปกะ

น. ช่างกลบก เป็นผู้แต่งผม ; ข้าราชสำนัก ; พนักงานภูษามาลา ; ช่างตัดผม.

n. barber ; hair  dresser .

กัปปะ

ว. สมควร ; เหมาะสม ; เหมาะสำหรับ.

a. suitable ; appropriate ;

น. อายุของโลก ; ชั่วอายุของคน.

n. aeon.

น. ชั่วอายุของคน เช่น กัป ในมหาปรินิพพานสูตร  ตามคำอธิบายของอรรถกถา ; ระยะเวลาของโลกในยุคต่างๆ .

n. one generation ; duration of life.

น. ความคิด ; ความดำริ ; ความคิดคำนึง.

n. motive.

น. ข้อที่ถือว่า ควร ดังเช่น  อาจิณณกัปปะ  สิ่งที่เคยประพฤติสืบต่อกันมา    ทวังคุลกัปปะ ถือว่า ดวงอาทิตย์เที่ยงไปแล้ว 2 นิ้ว ยังฉันอาหารได้.
n. theory ; that  which  is maintained as  right  or correct.

กัปปาสิกพัสตร์

น. ผ้าฝ้าย .

n. cotton cloth.

กัปปาสิกะ

ว. ทำด้วยฝ้าย ; อันทอด้วยฝ้าย.

a. made  of  cotton.

กัปปิยการก

ว. ผู้ทำให้เป็นสิ่งสมควร ; ผู้ที่ทำให้ของที่จะถวายพระ เป็นของควรรับได้ตามพระวินัย ; ผู้ปฏิบัติภิกษุสามเณร.

a. one  who makes regally acceptable to monks ; one who makes things suitable for monk.

กัปปิยกุฏิ

น. โรงหรือกระท่อมที่เก็บของกิน สร้างขึ้นเอกเทศจากที่อยู่อาศัย  ไม่ต้องเก็บของกินไว้ในที่อาศัย ; โรงครัว.
n. kind of warehouse ; building outside dwelling   place.

กัปปิยภูมิ

น. สถานที่สมควรให้เก็บของที่อนุญาตสำหรับภิกษุตามพระวินัย ; ที่เก็บของของพระ.

n. suitable plot of ground  set.

กัปปิยโวหาร

น. คำพูดที่สมควร ; คำพูดที่นิยมใช้เพื่อให้ถูกต้องตามวินัยของพระ ; คำพูดที่พระควรพูด.

n. proper words.

กัปปิยะ

ว. อันสมควร ; อันเหมาะสม.

a. proper.

กัมทายาท

น. ผู้รับผลแห่งการกระทำของตน ผู้รับมรดกแห่งการกระทำของตน.

n. inheriting  the results of one’s own deed.

กัมปะ

น. วัดหรือสถานที่ศักดิ์สิทธิ์  มักไม่ไกลจากหมู่บ้านในทิเบต.

n. gompa , dgon-pa.

กัมพล

น. ผ้าขนสัตว์ ; ผ้าทอด้วยขนสัตว์.

n. woolen cloth.

กัมพลสิลาอาสน์

น. ที่นั่ง  หรือศิลา อันอ่อนนุ่มคลุมด้วยผ้าขนสัตว์ , มีปัณฑุ นำหน้า หมายความคลุมด้วยผ้าขนสัตว์ สีเหลือง เป็นบัลลังก์ของเท้าสักกะ , ผ้าแบลงเก็ต ; ผ้าคลุม.

n. soft  stone- seat  covered with a woolen  blanket.

กัมมกรณ์,กรรมกรณ์

น. มาจาก กมฺมกรณา เครื่องทรมาน ; วิธีการลงโทษทางกาย.

n. bodily  punishment.

กัมมกรณะ

น. ทำการงาน.

n. working ; service.

กัมมบถ,กรรมบถ

น. มาจาก กมฺมปล ในบาลี แปลว่า ทางแห่งกรรม หมายทั้งดีและชั่วที่ดีเรียกกุศลกรรมบถ ที่ชั่วเรียกอกุศลกรรมบถ.

n. way  of  actions ; way  of one’s deed.

กัมมปัจจัย

ว. มีกรรมเป็นปัจจัย ; มีกรรมเป็นเครื่องสนับสนุนช่วยเหลือ.

a. having  karma as a cause.

กัมมปัตตะ

ว.  ภิกษุ ผู้ที่ประชุมกัน เพื่อทำสังฆกรรมร่วมกัน.
a. monks who assembled to  take part  in ecclesiastical act.

กัมมผล

น. ผลแห่งกรรม.

n. result of action.

กัมมพละ

น. กำลังแห่งกรรม.
n. power of karma.

กัมมพันธุ

ว. มีกรรมเป็นเผ่าพันธุ์ มีกรรมเป็นญาติพี่น้อง ติดตามดูแลประหนึ่งญาติ.

a. having  karma (as one’s relative).

กัมมโยนิ

ว. มีกรรมเป็นกำเนิด มีกรรมเป็นเครื่องแต่งให้เกิดมาดีเลวต่างๆ .

a. having  karma or cause  of  action as origin.

กัมมวาจา,กรรมวาจา

น. สวดกรรม ; สวดประกาศสงฆ์ ; กิจกรรมที่มีบัญญัติว่า สงฆ์ต้องประชุมกัน ตั้งแต่  4 รูป ขึ้นไป เป็นต้น.

n. declaration of ecclesiastical  action ; an utterance of formal words ;  the formal  words of an act.

กัมมวาจาจารย์

น. อาจารย์ผู้สวดกรรม  ภิกษุผู้ประกาศแก่สงฆ์  ในการอุปสมบทกุลบุตร , ภิกษุรูปที่สวด ชื่อว่าเป็นกรรมวาจาจารย์ของภิกษุรูปที่ได้รับการอุปสมบทใหม่ ; คู่สวด.

n. announcing – preceptor  , who declares ecclesiastical action in ordination ceremony ; ordination –teacher.

กัมมวาทะ

น. วาทะเห็นว่ากรรม คือการกระทำที่มีอยู่ ไม่ไร้ผล ; วาทะแห่งกรรม.

n. view  of efficacy of karma.

กัมมวาที

ว. ผู้กล่าวว่ากรรมมี ; ผู้กล่าวว่าทำกรรมไว้ เป็นอันทำ ไม่ไร้ผลลงไป.
a. one who holds the theory of karma.

กัมมวิบาก

น. ผลแห่งการกระทำ ; ผลแห่งกรรม.

n. one’s action.

กัมมเวคะ

น. กำลังแรงแห่งกรรม.

n. impetus of  karma.

กัมมสมุฏฐาน

ว. มีกรรมเป็นสมุฏฐาน ; เกิดขึ้นจากกรรมนั้น ๆ .

a. having  karma as  origin.

กัมมัญญตา

น. เป็นของควรแก่การงาน ; ความเป็นของใช้งานได้ ; ว่องไวประเปรียว.

n. workableness ; readiness.

กัมมัฏฐาน

น. ที่ตั้งแห่งการกระทำ  คือ อารมณ์แห่งสมาธิ.

n. subject of concentration .

กัมมันตะ

น. การงาน ; การกระทำก็ได้.

n. work ; business.

กัมมาธิฏฐายี

ว. ผู้ควบคุมงานนั้น ๆ.

a. superintendent of a work.

กัมมารหะ

ว. ผู้ควรแก่กรรม ; ผู้ประพฤติตนถูกต้องตามข้อวินัยเสร็จแล้ว ควรแก่การสวดประกาศ ให้พ้นความผิดได้.

a. entitled  to  take  part in ecclesiastical act.

กัมมาระ

น. ช่างโลหะ ; ช่างทอง ; ช่าง.

n. goldsmith.

กัยวิกัย

น. การซื้อและการขาย ; การซื้อขาย.

n. buying and selling ; transaction.

กัลป์

น. อสงไขย (ขัย) โพธิสัตว์ เป็นพระพุทธเจ้าเมื่อผ่านกัลป์.

n. aeon ; kalpa.

กัลยาณกรรม

น. กรรม หรือการกระทำที่ดี(งาม).

n. good  action ; meritorious  action.

กัลยาณกามะ

น. ความใคร่ต่อสิ่งที่ดี(งาม)

n. desiring what  is good.

กัลยาณการี

ว. ผู้ทำสิ่งที่ดีที่งาม.
a. one who does good things or virtuous act.

กัลยาณธรรม

น. ธรรมที่ดีงาม ; ความประพฤติที่ดีงาม ; ธรรมอันดี.

n. good doctrine.

กัลยาณมิตตา

น.  ความมีกัลยาณะ.

n. good company.

กัลยาณศีล

น.  ศีลที่ดีงาม ; ความประพฤติเคยชินที่ดีงาม ; ศีลที่ควรปฏิบัติ.

n. good morality.

กัลยาณะ

ว. ดี ; งาม ; ดีงาม.

a. morally good.

กัลยาณัชฌาสัย

ว. อัธยาศัยอันดีงาม.

a. having  good  disposition.

กัลยาณี

ว. สตรีผู้มีความงามในตัว.

a. beautiful  woman.

กากนึก

น. มาจากคำว่า กากนิก ในบาลี เหรียญราคาต่ำที่สุด ในยุคพุทธกาล.

n. coin  of very low value ; lowest coin.

กาปุริสะ

น. คนที่น่ารังเกียจ ; คนสารเลว ; คนเลว.

n. vile man.

กาม

น. ความใคร่ ; ความกำหนัดยินดี ; ความกำหนัด ; ความพอใจ.

n. pleasure ; lust.

น. อารมณ์ที่น่าใคร่ ; ความปรารถนา.

n. object of sensual  pleasure sense ; desire ; sensualtity.

กามคุณ

น. อารมณ์ที่น่าใคร่ ได้แก่ รูป, เสียง, กลิ่น, รส, โผฏฐัพพะ ; เรื่องเมถุน.

n. object of sensual pleasure form sound, odour , taste , tangible object ; sensual lust; sensual objects.

กามฉันท์

น. ความพอใจในกาม ; ความพอใจในอารมณ์รักใคร่.

n. sensual pleasure ; sensual excitement.

กามตัณหา

น. ความทะยานอยากในกาม มีรูป , รส, กลิ่น,  เสียง, สัมผัส.

n. craving  for sensuality ; sensual craving.

กามธาตุ

น. ธาตุ คือ กาม ;  พฤติการณ์แห่งกาม.

n. element  of pleasure.

กามปริฬาหะ

น. ความเร่าร้อน เพราะกาม มักอยู่.

n.  sensual  agitation.

กามปังกะ

น. หล่ม หรือ กามก็ได้.

n. sensual mire.

กามภพ

น. ภพเกี่ยวข้องด้วยกาม , ความเป็นซึ่งเนื่องด้วยกาม, หมายถึงอบาย 4, มนุษย์ , และสวรรค์ 6 ชั้น ; โลกของผู้เสพย์กาม.
n. sphere dominated  by sensual pleasures or lust.

กามโภคี

ว. ผู้บริโภคกาม ; ผู้เสพย์กาม.

a. one who enjoys sensual pleasure.

กามรติ

น. ยินดีในกาม.

n. amorous lust.

กามราคะ

น.  กำหนัดในกามหรือกามคุณ.

n. sensual  passion.

กามโลก

น. โลกที่เนื่องด้วยกาม และความใคร่.

n. sensual  world ;  world of sense-desire.

กามวิตก

น. ความตรึกในกาม ; การแสวงในกาม.

n. thought  of  sensual  pleasures.

กามสังกัปปะ

น. ดำริในกาม.

n. aspiration  after  pleasure.

กามสังวร

น. ความสำรวมในกาม ; ความระมัดระวังในกาม ; ความคิดและการกระทำที่ระวังในกาม.

n. sensual constraint.

กามสัญโญชน์

น.  เครื่องผูกมัด หรือ กาม.

n. fetter (of  sensual pleasure).

กามสุข

น.  ความสุขในกาม ; ความสุขเกิดจากความใคร่ในกาม.

n. sensual  happiness arising from sensual pleasure ; worldly  pleasure.

กามสุขัลลิกานุโยค

น. ประกอบตนให้ชุ่มด้วยความสุขในกาม; หมกมุ่นในกามสุข.

n. sensual  indulgence ; self – indulgence, extreme hedonism.

กามสุคติปฏิสนธิ

น. จิตที่ถือปฏิสนธิ  ในคติที่ดีอันเนื่องด้วยกาม.

n. thought  that  connects  this life in the better plane of sense.

กามเสวนา

น. เสพกาม.

n. (sensual)  intercourse.

กามาวจร

ว. ท่องเที่ยวไปในกาม.

a. roaming  about  in sensuality ; belonging  to the sense-spheres.

กามาวจรกิริยา

น. จิตที่เป็นกิริยา  เป็นกามาวจร.

n. inoperative  thought roaming in sensuality.

กามาวจรจิต

น. จิตท่องเที่ยวไปในกาม.

n. thought  that  roams about in sensuality.

กามาวจรวิบาก

น. จิตที่เป็นผล  ท่องเที่ยวไปในกาม.

n. resultant  thought  that  roams in  sensuality.

กามาวอรภูมิ

น. การดำรงอยู่ในกาม.

n.  Sensuous –Sphere.

กามุปทาน

น. การมุ่งทางกาม.

n. sensuous  clinging.

กาย

น. ร่างกาย ; กาย.

n. body ; materid body ;

น.  หมวด ; กอง ; ฝูง.

n. heap ; collection ; sensual pleasure.

น. หมวดเจตสิกธรรม กล่าวคือ เวทนา, สัญญา และสังขาร.

n. group  of  mental  activities, namely , sensation , perception ,  and volition.

กายกัมม์,กายกรรม

น. กระทำทางกาย ; การเล่นห้อยโหนโยนตัว.

n. bodily action ; gymnastics .

กายกัมมีญญตา

น. เป็นของควรแก่การงานแห่งนามธรรม หรือเจตสิก;  ความเป็นของควรแก่การงาน  แห่งกองเวทนา , สัญญาและสังขาร ; ความเป็นของควรแก่เจตสิก.

n. workableness of mental  activities.

กายคตาสติ

น. สติเป็นไปในกาย ; สติพิจารณากาย ; สติที่คำนึงกาย.

n. mindfulness  relating to  the  body; meditation of  the body ; refection.

กายทวาร

น. ประตู  คือ กาย ; ทางกาย.

n. body – door ‘ body –avenue.

กายทุจจริต

น. ความประพฤติชั่วในทางกาย.

n. misconduct  in action  ; misconduct by the body or bodily misconduct.

กายปัสสัทธิ

น. สงบระงับแห่งนามธรรม สงบระงับแห่งกองเวทนา,สัญญา และสังขาร.

n. tranquility  of  mental  activities.

กายปาคุญญตา

น. ความคล่องแคล่ว หรือความสามารถในนามธรรม  หรือเจตสิก ; คล่องแคล่วในกองเวทนา ,สัญญาและสังขาร.

n. adroitness  or  competence  of  mental activities.

กายลหุตา

น. ความเบาแห่งเจตสิก; ความเบาแห่งกองเวทนา , สัญญา และสังขาร.

n. lightness  of  mental  activities.

กายวิญญัติ

น. ทำให้รู้ทางกาย ; แสดงออกทางกายก็ได้ ; การเคลื่อนไหวรู้ความหมายด้วยกาย.
n. bodily  expression ; physical expression ; gesture .

กายวิญญาณ

น. รู้แจ้งอารมณ์ทางกาย กล่าวคือ อาการที่รู้ว่าถูกต้องหรือสัมผัสได้

n. touch – consciousness.

กายสมาจาร

น. ประพฤติชอบทางกาย.

n. good conduct  (in action) .

กายสังขาร

น. เครื่องปรุงกาย ; ลมหายใจเข้าออกก็ได้.

n. construction of the  body ; substratum  of   the  body ; inhaled and  exhaled breath ; bodily formation.

กายสังสัคคะ

น.  เกี่ยวข้องทางกาย ; ถูกต้องกาย ; การแตะต้องกาย.

n.  bodily  contact.

กายสัมผัส

น. สัมผัสทางรูปกาย.

n. bodily touch.

กายสุจริต

น. ประพฤติชอบทางกาย

n. good conduct in action.

กายโสเจยยะ

น. สะอาดทางกาย.

n. bodily  purity.

กายานุปัสสนา

น. ตั้งสติกำหนดพิจารณารูปกาย.

n.. contemplation of  the body.

กายิกทุกข์

น. ทุกข์ทางรูปกาย ; ทุกข์ทางกาย.

n. physical suffering.

กายิกสุข

น. สุขทางรูปกาย.

n. happiness.

กายินทรีย์

น.สิ่งที่เป็นใหญ่ในหน้าที่ของตน ในการถูกต้องหรือรับสัมผัส คือ กาย ; หน้าที่ของกาย.

n. faculty of  body .

กายุชุกตา

น. ความซื่อตรงแห่งนามธรรม ,เจตสิก.

n. straightness of mental activities

การฆ่าสัตว์

n. killing ;  killing animal or creature.

การณะ

น. เหตุ ; เหตุผล ; มีเหตุและมีผล.
n. cause ; reason ;  ground.

การตรัสรู้

n. Enlightenment .

การประพฤติผิดในกาม

n. unchastity ; unlawful intercourse ;  adultery ; affairs.

การเปรียญ

น. การศึกษาในพระไตรปิฎก.

n. study hall.

การพูดคำหยาบ

n. rough  speech ; harsh  words ; bad words.

การพูดปด

n. lying

การพูดเพ้อเจ้อ

น. พูดโปรยประโยชน์ ; พูดอย่างไร้สาระ.

n. talking nonsense ; frivolous talks ; windbag.

การพูดส่อเสียด

น. ยุยงให้แตกร้าวซึ่งกัน

n. slandering.

การลักทรัพย์

n. stealing.

การอุทิศ

น. ส่วนกุศล.

n. dedicaton.

การุดา

น. ภาษาอินเดีย หมายความว่า ครุฑ.

n. garuda.

กาล , กาฬ

น. กาลเวลา.

n. time

ว.  ดำ ; เปื้อน ; เปรอะ.

a. black ; stained.

กาลกิริยา

น. การทำกาละ ; การตาย ; การจากไป.

n. death.

กาลปะ

น. หมวด ; ฟ่อน ; กอง ; พะวง ; มัด.

n. group ; bunch.

กาลมรณะ

น. เมื่อตายลง.

n. time death.

กาลัญญุตา

น. คุณภาพที่รู้เวลาที่เหมาะสม.

n. The quality of one  who knows  the   proper time.

กาลิก

ว. สิ่งที่กำหนดด้วยกาลเวลา ; สิ่งที่เนื่องด้วยกาลเวลา.

a. belonging  to  time.

กาสายะ

ว. ซึ่งย้อมด้วยน้ำฝาด; มีกลิ่นน้ำฝาด.

a. being dyed with decoction.

กาสาวพัสตร์

น. ผ้าย้อมน้ำฝาด ; ผ้าสำหรับภิกษุในพระพุทธศาสนานุ่มห่ม ; สีดินแดง.

n. yellow robe ; yellow robes of  the Buddhist monks .

กาสาวะ

ว. ซึ่งย้อมด้วยน้ำฝาด ; ย้อมน้ำฝาด.

a. being  dyed with decoction.

กาสิกพัสตร์

น. ผ้าทอในแคว้นกาสี เป็นผ้าที่คนชั้นสูงใช้กัน
n. Kasi – muslin.

กิจ

น. มาจากภาษาบาลี กิจฺจ  สิ่งที่ควรทำ ; หน้าที่  ; ธุระ

n. that  ought to be done ; duty; work.

กิจวัตร

น. กิจการศาสนา.

n. religious routine.

กิตติ

น. ชื่อเสียง; ความเฟื่องฟุ้ง ; เกียรติ ; คำเล่าลือ.

n. fame ; renown ; honour ; reputation.

กิตติศัพท์

น. เสียงเลื่องลือว่าดี.

n. sound  of fame ; reputation .

กิริยา

น. กระทำ ; มีกิริยา.

n. deed   ;  action ; performance.

กิริยาจิต

น. จิตที่เป็นเพียงกิริยา  ไม่จัดว่าดีหรือชั่ว  เพียงจิตที่เคลื่อนไหวที่ไม่ส่งผลใดๆ

n. inoperative  or  barren thought ; functional  consciousness.

กิเลส,เกลศ

น. ความเศร้าหมอง  ; สิ่งที่ทำจิตให้เศร้าหมอง ; ความชั่วของอารมณ์.

n. defilement ; evil  passion ; impurities.

กิเลสกาม

น. ความอยากเป็นตัวกิเลส.

n. subjective  sensuality.

กุกกุจจะ

น. ความรำคาญใจ ; ความกินแหนง ; ความรังเกียจ เพราะรู้สึกผิดชอบ ; รำคาญ.

n. worry ; remorse.

กุญชร

น. ช้าง.
n. elephant.

กุฏิ, กุฎี

น. ที่อยู่ ; กระท่อม ; ที่อยู่เป็นหลัง.

n. abode ; hut ; monk’s cell.

กุฏิกา

น. กระท่อมน้อย ๆ .

n. little hut.

กุฏิการะ

น.  การทำกุฏิ ; การทำกระท่อม ; การทำที่อยู่เป็นหลังๆ .
n. making of  a hut.

กุปปธรรม

ว. ผู้มีธรรมอันกำเริบได้ ; ผู้ยังมิได้บรรลุมรรคผล ; ผู้ไม่แน่วแน่.

a. unsteady .

กุมาร

น. เด็กชาย ; เด็ก.

n. boy.

กุมาริกา,กุมารี

น. เด็กหญิง; เด็กผู้หญิง.

n. girl.

กุมุท

น. ดอกกุมุท ; ดอกบัวขาว ; บัวสายดอกสีขาว.

n. white lotus.

กุรุ

น. ศัพท์อินเดียแปลว่า ครู มักใช้ในฮินดู   ในศาสนาพุทธ มักใช้ว่าอาจารย์.

n. guru.

กุละ

น. ตระกูล ; ชาติวงศ์ ; ชั้นวรรณะ ; พวก.

n. family ; clan ; caste.

กุลีนะ

ว. ผู้มีสกุล ; คนเกิดในสกุลสูง ; เกิดมาดี.

a. of high caste ; having a recognized clan.

กุศล

น. คุณความดี ; การทำดี ; สิ่งที่ดี.

n. merit , good  action , virtue ; the good.

กุศลกรรม

น. กระทำที่เป็นกุศล.

n. meritorious  action ; right action.

กุศลกรรมบถ

น. จิตที่เป็นกุศลสิบอย่าง.

n.  ten fold way of good action.

กุศลจิต

น. จิตที่เป็นกุศล หรือฝ่ายดี, จิตอันเป็นฝ่ายดี.

n. meritorious  thought.

กุศลเจตนา

น. เจตนาที่เป็นกุศล หรือฝ่ายดี.

n. meritorious volition ; right volition ; good intention.

กุศลธรรม

น. ธรรมอันเป็นกุศล ; ธรรมฝ่ายดีก็ได้.

n. rightiousness ; points of  righteousness.

กุศลธรรมานุโยค

น. หมั่นทำกุศลธรรม.

n. devotion to good-things.

กุสีตะ

ว. เกียจคร้าน .

a. lazy.

กุสุม

น. ดอกไม้ ; ดอก.

n. flower.

กูฏ

น. ยอด ; ความเด่น ; เด่นๆ .

n. top ;  prominence.

ว. โกง ; เท็จ ; สิ่งที่ยื่นออก.

n. deceitful ; false.

น. การโกง ; การปลอม ; การให้คำเท็จ.

n. falsehood.

กูละ

น. ฝั่งแม่น้ำ

n. river – bank.

เกตุ

น. ธง  ; ศีรษะ ; ประธานก็ได้.

n. flag ; banner ; chief.

เกษม

ว. มาจากบาลี เขม จากสันสกฤต  เกษฺม ปลอดโปร่ง ; สวัสดี ; สงบ; ความรุ่งเรือง.

a. safe ; peaceful.

เกส

น. ผม ; เกศา.

n. hair.

เกสธาตุ,เกศธาตุ

น. พระธาตุ คือ เส้นผม.

n. hair – relic.

โกณะ

น. มุม ; ชาย เช่นชายผ้า ; ริม.

n. corner end.

โกวิท

ว. ผู้ฉลาด ; ผู้เชี่ยวชาญ. เช่น  ศูภโกวิท เชี่ยวชาญในทางที่ดี.

a. well – versed.

โกสัชชะ

น. ความเกียจคร้าน  บางทีเขียนว่า โกสัช.

n. indolence.

โกสัลละ

น. ความเป็นผู้ฉลาด ; ความเป็นผู้สามารถ ; ความฉลาด.

n. proficiency.

โกอาน

น. ปมปริศนาธรรมในเซน ภาษาจีนเรียก kungon.

n. Koan.

 

 หนังสืออุเทศ 

 

ความมุมานะพยายาม ตลอดจนอรรถประโยชน์ใดๆจากพจนานุกรมฉบับนี้

ขอมอบให้

สุรพงษ์ ชัยนาม

อดีต เอกอัครราชทูตไทย

และ

อดีต โฆษกกระทรวงต่างประเทศ

 

 

กลับหน้าเดิม

กลับสารบัญ

 

 

 

 

hit counter