พจนานุกรมพระพุทธธรรม บาลี - ไทย - อังกฤษ

THE PALI-THAI - ENGLISH DICTIONARY OF BUDDHIST TERMS

แสดงหมวด    ศ   

ศรัทธา,สัทธา

น. สันสกฤตเป็น  ศฺรทฺธา บาลีเป็น สทฺธา ; ความเชื่อ.

n. faith.

ศรัทธาไทย

น. ของขวัญในการเชื่อมั่น.

n. gift in faith.

ศาลพระภูมิ

น. เทพารักษ์ประจำพื้นที่.

n. spirit house.

ศาลา

น. ห้อง ; ห้องใหญ่.

n. wayside shelter.

ศาสดา

น.  พระนามพระพุทธองค์ ; ผู้ตั้งศาสนา  ; ครูผู้สอน .
n. Great  Master.

ศาสนการ

น. ฝ่ายกรมการศาสนาที่ได้รับเงินเดือนทางศาสนสมบัติ  มิใช่งบเงินทางราชการโดยตรง.
n. religious  officials, who receive their  salaries from  the Religious  Property not  from the government’s budget.

ศาสนสมบัติ

น. สมบัติทางศาสนา ; กองในกรมการศาสนา.

n. name of a Division  in the Department  of Religious Affairs.

ศาสนา

น.  คำสอน ; คำสั่งสอน ; ระบบคำสอน ; ลัทธิ.
n. doctrine ; teaching ;  religion ; message .

ศาสนาจารย์

น. ครูผู้สอนศาสนา.

n. religious  teacher.

ศาสนิก

น. ผู้ที่นับถือในศาสนา.
n. follower.

ศิษย์วัด

น.  ศิษย์ของพระในวัด.

n. attendants of  the monks  in monasteries ; monastery boy ; temple boy.

ศีล

น. รักษากายวาจาให้เรียบร้อย.

n. precepts ;  morality .

ศึกษาจังหวัด

น. ภิกษุผู้ทำหน้าที่องค์การศึกษาประจำจังหวัด.

n. ecclesiastical  province  - official for education.

ศึกษาอำเภอ

น. ภิกษุผู้ทำหน้าที่องค์การศึกษาประจำอำเภอ

n. ecclesiastical district –official for  education.

ศูทร

น.  วรรณที่ 4 จัดเป็นชั้นต่ำที่สุด  มีหน้าที่ในการรับใช้บุคคลทั้ง  3 วรรณะที่สูงกว่า.

n. man  of  the  fourth  and lowest caste ; untouchable.

โศก

ก.  ความเศร้า.

v. grief.

สกกัจฉา

น. สนทนา ; อภิปราย.

n. conversation ; discussion.

สกฏะ

น. เกวียน .

n. cart ; wagon.

สกทาคามิผล

น. ผลของผู้จะมาเกิดอีกครั้งเดียว.

n. fruition  of  the once – returner.

สกทาคามิมรรค

น. มาจากบาลีคำว่า สกทาคามิมคฺค มรรคของผู้เกิดอีกเพียงครั้งเดียว, ได้เป็นอริยมรรค ชั้นที่ 2  ใน 4 ชั้นด้วยกัน.

n. path  of  the once –returner.

สกทาคามี

น. เรียกว่า พระสกทาคามี ; พระสกิทาคามี ก็ได้  ท่านผู้จะมาเกิดอีกเพียงครั้งเดียว  ต่อไปจะนิพพาน เป็นอริยบุคคลชั้นที่ 2 ใน 4 ชั้น ; บางทีเรียกว่า สกิทาคามี.

n. once – returner.

สกมนะ

ว. มีใจเป็นของตน ; มีความยินดี.

a. joyful.

สกวาที

ว. ผู้มีวาทะของตน ; ผู้เสนอ ; ผู้ถาม.
a. proposer ; affirmaltive.

สกสมยะ

น. ลักธิแห่งตน ; ศาสนาของตน.

n. one’s own  creed.

สกังขะ

ว. ยังมีความสงสัยในใจ.
a. doubtful.

สกัณฏกะ

ว. มีหนาม.

a. thorny.

สกัมมะ

น. หน้าที่แห่งตน .

n. one’s own  duty.  

ว. มีกรรม คือผู้ถูกกระทำ ; เรียกหากรรม.

a. transitive.

สจิตตปริโยทปนะ

น.ทำจิตของตนให้ผ่องแผ้ว.
n. purification  of  (the)  mind  or thought.

สจิตตะ

น. จิตแห่งตน.

n. one’s  own  mind or  thought.

สดับปกรณ์

น. มาจาก สัตตปกรณ์  สัปตปกรณ์ เจ็ดคัมภีร์ ในพระอภิธรรม. คือ การบังสุกุล เกี่ยวกับพระศพชั้นหม่อมเจ้าขึ้นไป.

n. Seven books of abhidhamma .

สตปที

น. ตะขาบ.
n. centipede.

สตะ

น. ร้อย .
n. hundred.

ว.  มีสติ ; มีความรู้สึก ; มีความสำนึก.

a. mindful ;  conscious.

สติ

น. ระลึกได้ ; เอาใจใส่ ; จำได้.
n. attentiveness ; memory.

สตินทรีย์

น.ธรรมอันเป็นใหญ่ในหน้าที่แห่งตน กล่าวคือ สติ ; อินทรีย์ คือ สติ.

n. faculty of mindfulness.

สติปัฏฐาน

น. ที่ตั้งแห่งสติ ; การตั้งสติ ; ความตื่น .

n. application of mindfulness.

สติปัฏฐาน 4

n. Four Bases of Mindfulness.

สติวินัย

ว. ระงับอธิกรณ์ด้วยยกให้ว่ามีสติเมื่อผู้ถูกกล่าวหาเป็นพระอรหันต์.

a.  proceeding  for the consciously innocent.

สเตกิจฉา

ว. แก้ไขได้ ; ให้อภัยได้.
a. curable ; pardonable ; excusalble.

สนธิ

น. การร่วมต่อ ; การต่อ ; การรวม การต่อคำทางไวยากรณ์ .

n. connection , union ; euphonic combination in grammar.

สบง

น. เป็นภาษาเขมร ; ผ้านุ่งของภิกษุหรือสามเณร.
n. under garment of the monks and novices.

สบาย,สัปปายะ

ว. ภาษาไทยได้แผลงจาก สปฺปาย บาลีเป็นสบาย น่าพอใจ; เหมาะ ; มีประโยชน์ ; ดี .

a. likely ; suitable ; beneficial.

สพรหมจารี

น. เพื่อนร่วมประพฤติพรหมจรรย์ ; เพื่อนพรหมจรรย์ ; เพื่อนนักศึกษา.

n. fellow  monk ; fellow  religious student.

สภา

น. ที่ประชุม ; ห้องประชุม ; หอประชุม.

n. hall ;  assembly room.

สภาคะ

ว. มีส่วนเท่าเทียม ; มีส่วนแบ่งเสมอกัน ; คล้ายคลึงกัน.

a. being of the same division ; like ; equal ; similar ; common.

สภาวะ

น. สภาพ ; ปรกติวิสัย .

n. state ; condition.

สมชีวิตา

น. เป็นอยู่โดยสม่ำเสมอ ; ไม่ฝืดเคืองหรือฟุ่มเฟือยเกินไป ; ครองชีพอย่างประหยัด.

n. regular  life.

สมณธรรม

น. ข้อปฏิบัติทางจิตใจของสมณะ.

n. spiritual  practices of a monk.

สมณสารุปปะ

ว. ใช้เป็นสมณสารูปในภาษาไทย ควรแก่รูปของสมณะ อันควรแก่เพศของสมณะ ; บางทีเรียก สมณสารูป.
a.  worthy or lawful for a monk.

สมเด็จพระสังฆราช

น. ภิกษุได้รับสถาปนาเป็นประมุขของสงฆ์ทุกนิกาย(ในประเทศไทย).

n. His Holiness the Supreme Patriarch  (Siam) .

สมถภาวนา

น. เจริญสมาธิ ; เจริญความสงบ ; อบรมสมาธิก็ได้ ; การฝึกสมาธิ.

n. tranquility  development ; the way of concentrating the mind.

สมถยานิก

น. ท่านที่มีสมณะเป็นยาน

n. quiet –vehicled.

สมถะ

น. ทำจิตให้สงบ ; ความสงบแห่งจิต ; อุบายสงบใจ
n. calm ; quietude of heart ; trandquillity.

สมนันตรปัจจัย

น. ปัจจัยสนับสนุน กล่าวคือ ความใกล้ชิดติต่ออย่างฉับพลัน.

n. supporting factor of immediate contiguity.

สมภาร

น. ไทยได้ดัดแปลงเป็นสมฺภาร ในภาษาบาลี คือ เจ้าอาวาส ; อาวาส.

n. abbot.

หมายความว่าเจ้าอาวาสเป็นผู้ที่รวมความรับผิดชอบทั้งปวงในวัด .

สมัชชะ

น. ประชุมเนื่องด้วยมหรสพ ; งานรื่นเริง ; การเล่น ; การมหรสพ.
n. festive gathering ; fair ; theatrical ; display.

ประชุม ; ที่ประชุมก็ได้.

n. congregation ;  company.

สมัชชาภิจรณะ

น.ดู ; เล่น ; ดูมหรสพ ; เที่ยวงาน.

n. visiting fairs.

สมัย,สมย

น. กาลเวลา ; คราว.

n.  time ; season.

ความกลมกลืน ; ความเข้ากันได้.

n. harmony.

ชุมนุม ; กลุ่ม; เวลาอันเหมาะ.

n. crowd ; assembly.

ความเห็น ; ลัทธิศาสนา ; ลัทธิ.

n. opinion ; religious system.

เหตุ ; สถานการณ์ ; สาเหตุ.

n. condition.

ได้มา ; ได้รับ.
n. acquisition.

การละ;

n. elimination ; avoidance.

การเข้าใจตลอด ; การแทงทะลุ ; ปฏิเวธ ; สัญญา.
n. penetration.

ขณะ ; โอกาส .

n. opportunity .

สมาชิกสังฆสภา

น. ภิกษุซึ่งไม่เกินจำนวน 45 รูปได้รับประกาศให้เป็นสมาชิกสังฆสภา   เนื่องจากมีคุณสมบัติอย่างใดอย่างหนึ่ง เช่น พระราชาคณะชั้นธรรมขึ้นไป  พระคณาจารย์เอก  เป็นเปรียญ 9 ประโยค  เทียบได้กับสมาชิกผู้แทนราษฎรหรือ ส.ส.

n. member of the Ecclesiastical Assembly.

สมาธิ

น. ความตั้งมั่นแห่งจิต ; แน่วแน่ในการสำรวมใจ.

n. concentration.

สมาธินทริย์

น. ธรรมอันเป็นใหญ่ในหน้าที่แห่งตน เป็นสมาธิ.

n. faculty  of concentration.

สมาธิพละ

น.  กำลังได้แก่  สมาธิ.
n. power of  concentration.

สมาบัติ

น. มาจากบาลี สมาปตฺติ ; บรรลุ ; ชั้นสูงของฌาน.

n. attainment ; stage of meditation.

สมาส

น. ไวยากรณ์ภาษาบาลี คือ ย่อคำตั้งแต่ 2 ขึ้นไปเข้าเป็นคำเดียวกันให้ได้ความหมายเท่าเดิม  วิธีลบวิภัติบ้าง ไม่ลบวิภัติบ้างแล้วแต่กรณี.

n. according  to  Pali  grammar it  means  “a compound” , that it to  two or more words  together  without  corrupting their original meanings.

สมิทธิ

น. ความสำเร็จ ; ความเจริญ.

n. success ; prosperity.

สมุจเฉท

น. ตัดขาด ; ถอนราก ; ทำลายให้สิ้น.

n. extirpation ; uprooting ; destruction.

สมุจเฉทปหาน

น. ละโดยการตัดขาด ; ถอนรากด้วยการละ.

n. avoidance  or  abstinence .

สมุจเฉทวิมุติ

น. หลุดพ้นโดยการตัดขาดหรือถอนรากออกไป.

n. release  through extirpation.

สมุทัย

น. ทุกขสมุทัย ; เหตุให้ทุกข์เกิด; เหตุที่ทุกข์เกิด.

n. cause of suffering.

สยนะ

น. ที่นอน ; เตียง ; นอน.

n. bed ; sleeping.

สยัมภู

ว.  ผู้เป็นเอง ; ผู้เป็นขึ้นด้วยตัวเอง ; ผู้มีขึ้นเอง.
a. self-existent.

สรณคมน์

น. การถึง พระรัตนตรัย อันเป็นสรณะหรือที่พึ่ง.

n. taking  refuge .

สรณะ

น. ที่พึ่งความช่วยเหลือ ; ป้องกัน ;ที่อาศัย ; ที่อยู่.

n. refuge ;  help ;  shelter.

สรณียะ

ว. ควรระลึกถึง.

a. fit to  be  remembered.

สรทะ

น. ฤดูศารท ; ฤดูใบไม้ร่วง ; ศารท.

n. autumn.

สรรเพชญ์

น. ตรงกับกคำว่า สัพพัญญู ในบาลี และคำว่า สรฺวชฺญ  ในสันสกฤต ท่านผู้รู้สิ่งทั้งปวงทั้งหมด.

n. Omniscient  One.

สราวะ,สราวกะ

น. ถ้วย ; ขัน ; จาน ; ที่รอง.

n. cup ;  bowl ;  saucer.

สรีรกิจ

น. กิจแห่งสรีระ; ถ่ายอุจจารปัสสาวะ ; ฌาปนกิจ.

n. bodily  function ;  obsequies.

สรีระ

น. ร่างกาย .

n.  body.

สโรช

น.  สิ่งที่เกิดในสระ  ; ดอกบัว ; บัว.
n. lotus.

สโรรุหะ

น.  สิ่งที่งอกขึ้นในสระ ; ดอกบัว .

n.  lotus.

สลักขณะ

ว. มีลักษณะ ; ประกอบด้วยลักษณะ ; เป็นลักษณะ.

a. together  with the characteristics.

น. ลักษณะของตน.

n. one’  own  characteristics.

สลาก

น. ซึ่งใช้เสมือนบัตรในการลงคะแนนหรือแจกอาหาร ซี่หรือลูกกรงก็ได้.

n. slips  of  wood  used  as tickets  in  voting  or  distributing  food.

สลิลธารา

น. ธารน้ำ ; สายน้ำ ; น้ำที่ไหล.

n. shower  of  water.

สลิละ

น. น้ำ .

n. water.

สวดชัยมงคลคาถา

ก. สวดคาถาหรือคำฉันท์ อำนวยชัยมงคล ; คาถามงคล.

v. recite   the   verses  of  victorious  and  auspicious  blessing.

สวดปาฏิโมกข์

ก. สวด คือ ว่าปากเปล่า  เกี่ยวกับศีลที่สำคัญของภิกษุ ; สวดปากเปล่า.

v.  recite or chant  the  principal  precepts of  the  Buddhist  monks.

สวากขาตธรรม

น. ธรรมที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ดีแล้ว ; ธรรมที่พุทธเจ้าตรัส.

n. doctrine well  preached by  the  Buddha.

สสะ

น. กระต่าย.

n. hare.

สสังขารปรินิพพานยี

น. ผู้ปรินิพพานโดยใช้ความเพียร.

n. one  attaining nari – nirvana with  exertion.

สสี

น. พระจันทร์ ;  จันทร์ “สิ่งที่มีกระต่าย”.

n. moon.

สเสนะ

ว.  พร้อมด้วยกองทัพ.

a. accompanies  by  an  army.

สหชาตปัจจัย

น. เครื่องสนับสนุน คือ การเกิด หรือสิ่งที่เกิดพร้อมกัน.
n.  supporting  factor of  co-existence.

สหไสย

น. นอนร่วม ที่มุงหรือที่บังแห่งเดียวกัน.
n.  lying down  together under the same  roof  and within  the  same wall.

สหัสสะ

น. พัน (อันเป็นจำนวน) .

n. thousand.

สหาย,สหายกะ

น. เพื่อน ; มิตร.
n. friend ; ally .

สหายตา

น. ความเป็นเพื่อน .

n. friendship.

สหิตะ

น.วรรณคดี ; คัมภีร์ .

n. literature ; scriptures, text.

เครื่องประกอบไม้สีไฟ.

n.  appurtenances  of  wood  for kindling  fire by attrition.

ว. ประกอบด้วย ; รวมกันเข้า.

a. accompanied  with keeping together ; consistent.

มีผลประโยชน์.

a. consisting  of  benefit.

สเหตุกจิต

น. จิตที่มีเหตุ กล่าวคือ โลภ, โกรธ , หลง .

n. thought   accompanied  by a  cause .

สเหตุกะ

ว.  อันมีเหตุเกิดขึ้น.

a.  having  a cause.

สโหฒะ

ว. พร้อมทั้งของกลาง หรือของขโมยมา.

a. together with the stolen goods.

สฬายตนะ

น.  อายตนะ6 ได้แก่ ตา, หู, จมูก, ลิ้น, กาย , ใจ.

n. six  spheres of  organs of  sense;  eye, ear , nose, tongue , body, mind.

สอุปาทาน

ว. มีความยึดถือ ; ประกอบด้วยความยึดมั่นถือมั่น ; ยึดเอาไว้.

a. endowed  with  attachment.

สอุปาทิเลส

ว. ยังมีเชื้อเหลือ,  คือยังมีชีวิตอยู่  หรือยังมีกิเลสบางอย่างหลงเหลืออยู่.
a. having  the  substratum   of  life  remaining ; having  some defilement remaining ; with  the  substatrum of life.

สักกายทิฏฐิ

น. ความเห็นเป็นเหตุ  ยึดในกายแห่งตน ; เห็นเป็นเหตุแยกเขาแยกเรา เหตุเพราะยึดในกายของตน.

n. egoistic  view ; heresy of individuality.

สักกายะ

น. กายที่มีอยู่เป็นอยู่ ; กายแห่งตน.

n. existing body ; one’s  own body.

สักการะ

น. ทำความเคารพ ; เกียรติ ; สิ่งของสำหรับถวายบูชา ; ของเซ่นไหว้.
n. reverence ; honour ; offerings ; worship.

สังขรณะ

น. ประกอบเข้า ; ปรุงแต่ง ; ปฏิสังขรณ์ ; ตระเตรียม ; การเตรียมตัว.
n. composition ;  preparations.

สังขานะ

น. นับ ; คำนวณ ; นับคำนวน.
n. counting.

สังขาร

น. เจตนา ; ความจงใจ มีสังขารในขันธ์ 5 และในปฏิจจสมปบาทอยู่ด้วย

n. volition.

สถานที่ ; ปรุงแต่งปัจจัยทั้งหลาย ; ปรุงแต่ง ; กายสังขาร สิ่งที่ปรงแต่งกาย คือ ลมหายใจเข้าออก ; วจีสังขาร ปรุงแต่งวาจา กล่าวคือ ตก ความตรึก , วิจาร ความตรอง , จิตตสังขาร ปรุงแต่งจิต คือ สัญญา  คำจำได้หมายรู้ เวทนา ความรู้สึกอารมณ์ว่าเป็นสุข , ทุกข์ , หรือ ไม่ทุกข์ ไม่สุข ดังนี้เป็นต้น.

n.  construction ;   formation.

ปัจจัยปรุงแต่ง ; เกิดขึ้นจากการผสมของเหตุปัจจัย ;

n. compounded things. ; conditioned  things.

อันได้แก่ สังขาร ในสามัญญลักษณะ หมายรวมทั้งวัตถุและจิตใจ. ตระเตรียม ; ตกแต่ง.

n. preparation ;  decoration ; volition ; activities .

ภูมิสงขาระการตระเตรียมหรือตกแต่งพื้นดินให้ดูดี.

สิ่งจูงใจ ; สิ่งชักนำ.
n.  conducive  factors ;  persuasince.

สังคติ

น. ประจวบ ; ร่วม .
n. association.

สังคหะ

น. สงเคราะห์.

n. aid.

สังคหะพละ

น. กำลังในการสงเคราะห์.
n. power of sympathy.

สังฆการี

น. ผู้ปฏิบัติงานเกี่ยวกับพระสงฆ์ ; กองในกรมการศาสนา.

n. officials in charge of ecclesiastical  affairs ; ecclesiastical – affairs officials.

สังฆนายก

น. หัวหน้าในคณะสังฆมนตรี เทียบกับนายกรัฐมนตรี.
n ecclesiastical  prime minister.

สังฆมนตรี

น. ภิกษุผู้ได้รับแต่งตั้งดำรงตำแหน่งสังฆมนตรี เทียบกับรัฐมนตรี.

n. ecclesiastical  minister .

สังฆราช

น. สมเด็จพระสังฆราช.
n. patriarch.

สังฆาณัติ

น. อาณัติของสงฆ์ ; คำสั่งของสงฆ์ ; กฎหมายที่สังฆสภาออก เทียบกับพระราชบัญญัติ.
n.  Ecclesiastical  Command .

สังฆาณัติประมวลระเบียบวิธีพิจารณาวินิจฉัยอธิกรณ์

n. Case – Procedure Ecclesiastical Code.

สังเจียว

น.  เป็นศัพท์จีน หมายถึง เต๋าและขงจื้อ.
n. san – chio.

สังยุตตนิกาย

น. หมวดประมวล รวมเรื่องราวประเภทเดียวไว้เป็นพวก ๆ หัวข้อที่ 3 แห่งหัวข้อทั้ง 5 ในพระสุตตันตปิฎก.

n. Book of Kindred Sayings.

สังวรปธาน

น. เพียรระวังบาปมิให้เกิดขึ้นได้ .

n. effort  to restrain to take care of demerit.

สังวาส

น. อยู่ร่วมกัน ; ความคุ้นเคยซึ่งกัน.

n. co-residence ; intimcay.

ภิกษุมีสังวาสเสมอกัน มีสิทธิจะอยู่ด้วยกันได้  หากขาดจากความเป็นภิกษุ  ถือว่าเป็นอสังวาส หมดสิทธิจะอยู่ด้วยกัน.

น.  เกี่ยวข้องกับทางกาม.

n. sexual  intercourse  ; communion .

สังเวคะ

น. สลดใจ ; สังเวช ; สังเวชใจ.

n. feeling pity and regret.

สังสัคคะ

น. ถูกต้อง ; ความเกี่ยวข้อง; สังสรรค์ ; การสมาคม ;

n. contact  ; association.

สังเสวะ,สังเสวนา

น. คบหา ; สมาคม .
n. association.

สังหรณะ

น.  รวบรวม ; รวบ ; ม้วน.

n. folding .

สัจจกิริยา

น. ทำสัจจะ ; ตั้งสัจจะ เปล่งวาจาเป็นสัตย์.

n. declaration  on oath.

สัจจวาจา

น. คำสัตย์ ; วาจาสัตย์ ; พูดเป็นสัตย์.

n. truthful  word.

สัจจวาที

ผู้พูดคำสัตย์ ; ผู้พูดจริงหรือใช้คำสัตย์.

one who  speaks  the truth.

สัจจะ

น. ความจริงเสมอ .
n.  truth.

สัจฉิกรณะ

น. ทำให้แจ้ง ; ตรัสรู้.

n. realization ;  experience.

สัชฌุ

น. เงิน .

n. silver.

สัญจยะ

น. สะสม ; ปริมาณ ;การเก็บรวบรวม.

n. accumulation ; quantity ; hoarding.

สัญจรณะ

น. สัญจร  ; เดินทาง ; เที่ยวไป ; การท่อง.

n. wandering  about.

สัญญา

น. จำได้หมายรู้ จำรูป , เสียง ,กลิ่น , รส , โผฏฐัพพะ ธรรรมะ ได้.

n. perception of form , sound ,  odour , taste , tangible object  and cognizable object.

สัญญีวาทะ

น. วาทะหรือเห็นว่ามีสัญญาหรือความรู้อีกภายหลังที่ได้ตายไปแล้ว.

n. theory  maintaining  the  conscious existence after death.

ว. ผู้มีวาทะหรือเห็นว่ามีสัญญาภายหลังที่ได้ตายแล้ว  อีกทั้งเห็นว่าตายแล้วไปเกิดอีกจะต้องมีสัญญา.
a. conscious  - maintainer.

สัฏฐิหายนะ

ว. อายุ 60 ปี บริบูรณ์

a. sixty years old.

สัฏฐี,สัฏฐิ

ว. หกสิบ.

a. sixty.

สัณฐาน

น. ทรวดทรง ; รูปร่าง ; ฐานะ ; ทรง.

n. shape ; form.

สัณฐิติ

น. ตั้งมั่น ; มั่นคง ; ตั้งหลักฐาน.

n. stability ; firmness.

สัณฑาสะ

น. แหนบ ไว้สำหรับถอนหนวด ; คีม .

n. pincers ; tweezers.

สัณหะ

ว. ละเอียด ; อ่อน ; เรียบ ; ละเอียดอ่อน.

a. delicate ; smooth.

สัตตาหกาลิก

ว. เป็นไปได้ทั้ง 7 วัน  ใช้ได้ตลอดทั้ง 7 วัน .

a. for the length  of seven days ; for  seven days.

สัตตาหะ,สัปดาหะ

น. 7 วัน ; สัปดาห์หนึ่ง.

n. seven days ; week.

สัตบุรุษ

น. มาจากสันสกฤต สตฺปุรุษ คนดี ; คนสงบระงับ .

n. good or worthy man ; calmed man.

สัททะ

น. เสียง.
n. sound.

สัทธา

น. ความเชื่อ

n. faith.

พระพุทธศาสนามีธรรมะข้อหนึ่งกล่าวคือ ปัญญากำกับอยู่เสมอ.

สัทธาพละ

น. กำลังคือความเชื่อ ; กำลังความเชื่อ.

n. power of faith.

สัทธินทรีย์

น. ธรรมอันเป็นใหญ่ในหน้าที่แห่งตน คือ ความเชื่อ .

n.  faculty of faith.

สัทธิวิหาริก

น. ผู้ที่อยู่ด้วย ; ผู้ที่อยู่กับอุปัชฌายะ ; ผู้รับใช้อุปัชฌายะ ; คือภิกษุที่อุปัชฌายะขอให้สงฆ์รับเข้า.
n. co-resident  ; attending monk.

สันโดษ

น. ยินดี ; ยินดีด้วยของของตน โดยไม่คิดแย่งชิงกรรมสิทธิ์ของผู้อื่น .
n. contentment ; satisfaction.

สันตติ

น. ความสืบต่อ.

n. continuity.

สันตติ

น. สืบต่อ ต่อเนื่อง ; ระยะเวลาที่ต่อเนื่องกัน ; เชื้อสาย ; การสืบ.

n. continuity ; lineage.

สันตะ

ว. สงัด ; สงบ ระงับ .

a. calmed  ;  peaceful .

สันตานะ

น. สืบต่อ ; สืบแทน ; แตกสาขา ; ใยแมลงมุมก็ได้.

n. continuity ; ramification ; cobweb.

พื้นอัธยาศัย  ต่อกับจิตฺต เป็น จิตฺตสนฺตาน คือ ความสืบต่อแห่งจิต  continuity  of  thought.

สันตาสะ

น. สะดุ้ง ; กลัว ; สั่นสะท้าน เหตุเพราะกลัว.

n. shock ; trembling.

สันติ

น. สงบ ; สงัด .
n. peace ; serenity.

สันติกะ

น. สำนัก ; ที่อยู่บริเวณใกล้เคียง ; เบื้องหน้า.
n. abodes ; presence.

สันตีรณจิต

น. จิตที่พิจารณาอารมณ์ .

n. investigating thought.

สันตีรณะ

น. จิตที่เมื่อรับอารมณ์แล้วพิจารณาอารมณ์  เหมือนหยิบของกินขึ้นมาแล้ว ตรวจสอบ สันตีรณจิต.
n. investigating  thought.

สันตุฐี

น. ความสันโดษ.

n. contentment.

สันนาหะ

น. เกราะ ; รัดให้ติดกัน ; ผูกสอด.

n. armour ; fastening together.

สันนิจยะ

น. สะสม .
n. accumulation ; hoarding.

สันนิธิ

น. เก็บ สะสม.

n. storing up ; hoarding.

สันนิบาต

น. ประชุมกัน ; รวมกลุ่มกัน.

n. assemblage ; congregation.

สันนิวาส

น. อยู่ร่วมกัน ; สมาคมซึ่งกัน.

n. living  together ;  association.

สันนิษฐาน

น. ดัดแปลงจากภาษาบาลี จาก สนฺนิฏฺฐาน , ส่วนภาษาสันสกฤตปราศจากคำนี้ ตกลงใจ ; ความเชื่อมั่น.

n. conclusion ; conviction .

คาดคะเนหรือเดา ต่างจกภาษาบาลี คาดคะเนล่วงหน้า ภาษาบาลีเป็น ตกลงใจในที่สุด.

สัปปฏิภยะ

ว. มีภัยเฉพาะหน้า ; ประกอบด้วยภัยน่ากลัวอันตราย ; น่ากลัว.
a. dangerous ; harmful.

สัปปะ

น. งู.
n. snake.

สัปปิ

น. เนยใส .

n. clarified butter ; ghee.

สัปปุริสะ

น. มาจากบาลี ว่า สปฺปุริส  ; สัตบุรุษ ; คนดี คนที่ดี; คนสงบระงับ.

n. worthy  person .

สัพพะ,สรรพ

ว. ทั้งปวง ; ทั้งสิ้น ; ทั้งสิ้นทั้งปวง.
a. whole ; all.

สัพพัญญุตญาณ

น. ญาณ คือความเป็นผู้รู้ในสิ่งทั้งปวง.
n. omniscience.

สัพพัญญุตา

น. ความเป็นผู้รู้ในสิ่งทั้งปวง.

n. omniscience.

สัพพัญญู

ว. ผู้รู้สิ่งในทั้งปวง .

a. omniscient.

สัมปฏิจฉันนะ

น. จิตที่รับอารมณ์ เมื่อรู้แจ้งแล้วรับไว้เหมือนหยิบของกินขึ้นมาฉะนั้น.

n. recipient  thought.

สัมปยุตตปัจจัย

น. ปัจจัยสนับสนุน กล่าวคือ ความร่วมกัน ; ความประกอบกัน.

n. supporting factor of  association.

สัมปโยคะ

น. รวมกัน ประกอบเข้าด้วยกัน .
n. union .

สัมปรายิกัตถะ

น. ปะโยชน์แห่งอนาคต ; ประโยชน์ภายภาคหน้า.

n. future  benefit.

สัมปัชญญะ

น. ความรู้ตัว ; ความรู้ชัด.
n. comprehension ; discrimination ; awareness.

สัมผัปปลาปะ

น. พูดเพ้อเจ้อ  ; พูดโปรยประโยชน์.

n. frivolous talk ; wind –bag.

สัมพันธะ,สัมพันธนะ

น. เกี่ยวข้อง ; เกี่ยวเนื่อง.

n. connection ; relation.

สัมพาธะ

น. อัดแอ ; ไม่สะดวก ; สภาพที่คับแคบ ; สภาพที่ย่ำแย่.

n. pressure ; the state of   being too  narrow.

สัมพุทธะ

ว. ท่านผู้ตรัสรู้ดีแล้ว.

a. one  who  has  well or  thoroughly. Understood.

น. พระพุทธเจ้า  ; ผู้ตื่นตัว.

n. Lord  Buddha.

สัมโพชฌงค์

น. มาจากบาลี สมฺโพชฺฌงฺค ; องค์แห่งการตรัสรู้.

n. constituent  of  enlightenment.

สัมโพธะ

น. การตรัสรู้ ; ปัญญาชั้นสูงสุด.

n. enlightenment ;  highest  wisdom.

สัมภวะ,สมภพ

น.  เกิด ; กำเนิด ; ผลิต.
n. birth ; origin ;

น. น้ำสัมภวะ ; น้ำอสุจิ.

n. semen  virile.

สัมภเวสี

ว. ผู้แสวงหาการเกิด ; ผู้ที่มุ่งหาการเกิด.
a. seeking birth.

สัมภาระ

น.  ข้าวของ ; เครื่องใช้ที่จำเป็น ; สะสม ; กอง.

n. materials ;  requisite ingredients ; heap.

สัมมัปปธาน

น. เพียรชอบ.

n. Right Effort ; Right  Exertion.

สัมมากัมมันตะ

น. กระทำชอบ .

n. Right  Action.

สัมมาญาณะ

น. รู้ชอบ.

n. Right  Insight.

สัมมาทิฏฐิ

น. เห็นชอบ .

n. Right View.

สัมมาวาจา

น. เจรจาชอบ .

n. Right Speech.

สัมมาวิมุติ

น. หลุดพ้นชอบ.

n. Right Salvation.

สัมมาสติ

น. ระลึกชอบ.

n. Right  Mindfulness ; Right Attentiveness.

สัมมาสมาธิ

น.  ตั้งใจมาชอบ.

n. Right  Concentration.

สัมมาสังกัปปะ

น. ดำริชอบ.

n. Right Motives.

สัมมาอาชีวะ

น. เลี้ยงชีพชอบ.

n. Right Means of Livelihood.

สัมมุขาวินัย

ว. การระงับอธิกรณ์  ด้วยวิธีระงับต่อหน้า.

n. proceeding in  precence.

สัลลกัตตะ

น. ศัลยแพทย์  ; ผู้ทำการผ่าตัด ; ผู้ผ่าตัด.

n. surgeon  ; literally one who works on  the  arrow.

สัลลปนะ

น. สนทนา ; การพูด.

n. conversation.

สัลลหุกะ

ว.  เบา.

a.  light.

สัลละ

น. ลูกศร ; ศร.

n. arrow.

ใช้ในความหมายเปรียบเทียบด้วยลูกศร ความชั่ว ; ความโศก ; ความเสียใจ ; ศร.

n. metaphorically ; evil ; sorrow.

สัลลักขณะ,สัลลักขณา

น. กำหนดด้วยปัญญา ; พิจารณา.
n. discernment  ; consideration.

สัสสตทิฏฐิ

น. เห็นว่าเที่ยง.

n. eternalism.

สัสสตวาทะ

น.  วาทะว่าเที่ยง.

n. eternalism.

ทิฏฐิ ความเห็น กับ วาทะ ใช้แทนกันได้.

ว. ผู้มีวาทะหรือความเห็นว่าเที่ยงหรือแน่นอน.
a. eternalist.

สัสสตวาที

ว.  ผู้มีวาทะหรือความเห็นว่าเที่ยงหรือแน่นอน.

a. eternalist.

สัสสตะ

ว.  เที่ยง ; ยั่งยืน ; อยู่ต่อไป.

a. eternal

สัสสมณพราหมณะ

ว. รวมทั้งสมณะและพราหมณ์.

a.  including  recluses and  brahmans.

สัสสะ

น. ข้าวกล้า.

n. crop ; corn.

สัสสามิกะ

ว.  มีเจ้าของ ; มีสามี ; มีผัว.

a. having   an  owner ; having a husband.

สัสสิริกะ

ว. มีสิริ ; มีความรุ่งเรือง.

a. glorious ;  resplendent.

สัสสุ,สัสสู

น. แม่ยาย ; แม่ผัว.

n. mother –in –law.

สัสสุระ

น. พ่อตา ; พ่อผัว.

n. father – in  - law.

สาขา

น. กิ่งไม้ ; ส่วนที่แยกออกไป เกี่ยวข้องกับแหล่งเดิม.

n. branch.

สาคร

น. มหาสมุทร.
n. ocean.

สาชีวะ

น. กฎการครองชีพของพระ.

n. rule  of  monastic  life.

สาฎก

น. มาจากบาลี สาฏก ผ้า ผ้านุ่งห่ม.

n. cloth ; garment.

สาณะ

น.  ต้นป่าน ; ผ้าป่าน ; ป่าน.

n.  hemp ; hempen  cloth.

สาณิ

น. ม่าน ; ฉากกั้น ; มูลี่ .

n. curtain ; screen.

สาดา

น. ดวงในภาษาพม่า.

n. sada , horoscope.

สาตะ

น. สำราญ  ; พอใจ.

n. pleasure.

ว. น่าพอใจ ; น่าชอบใจ ; น่าพึงใจ.

a. pleasant ; agreeable ; nice.

สาตัจจะ

น. กระทำติดต่อ ; พากเพียร.
n.  perseverance.

สาไถย

น. มาจากบาลี  สาเฐยฺย, จากสันสกฤต ศาฐฺย ; โอ้อวด ; ทำมายาให้หลงเข้าใจผิด มายาสาไถย.

n. craft  ; treachery.

สาทร

ว. เอื้อเฟื้อ  ;  งาม ; เอื้อ.

a. reverential ;  well.

สาทริย,สาทริยตา

น.  การแสดงความเอื้อเฟื้อ.

n. showing regard and  consideration.

สาทุ

ว. อร่อย ; หวาน ; น่าพอใจ; ดี น่าพึงใจ.
a. sweet ; nice.

สาธารณะ

ว. ทั่วไป ; เสมอกัน ; ในทางทั่วไป.

a. common ; general.

สาธารณูปการจังหวัด

น. ภิกษุผู้ได้รับแต่งตั้งให้เป็นเจ้าหน้าที่ประจำจังหวัด โดยควบคุมดูแลงานก่อสร้างต่างๆ ในจังหวัดนั้นๆ .

n. province  ecclesiastical  official  for  public  works.

สาธารณูปการอำเภอ

น. ภิกษุผู้ได้รับแต่งตั้งเป็นเจ้าหน้าที่สาธารณูปการโดยประจำอำเภอ.

n. district  ecclesiastical  official  for  public works.

สาธุ,สาหุ

ว. ดี มีประโยชน์ ; มีประโยชน์ดี ; เป็นธรรม.

a. good ; well ; beneficial ; virtuous.

สาปไตย,สาปเตยยะ

น. สมบัติ ; ทรัพย์.

n. property ; wealth.

สามเณร

น. ศัพท์แปลว่า เหล่ากองแห่งสมณะ  ; ผู้บวชด้วยการถึงสรณคมน์รักษาศีล 10.

n.  novice ; neophyte.

สามเณรี

น. สามเณรที่เป็นสตรี ; สามเณรหญิง.

n. female  novice.

สามัคคี

น. ความพร้อมเพรียง ; ความสมัครสมานกัน ; การรวมกลุ่ม ; การรวมกัน ; องค์ประชุม.

n. concord ; unanimity ; meeting ; quorum.

สามัญญตา

น.  ความเป็นของสามัญ ; ความเป็นของเสมอกัน ; ความเป็นของทั่วไป.

n. equality ;  generality ; common characteristics.

สามัญญลักษณะ

น. ลักษณะที่ทั่วไป .

n. common characteristics.

สามัญญะ

น. ความเป็นสมณะ.

n. Samanaship ; life of  a  recluse.

ว. อันสามัญ ; อันเสมอกัน “

a. universal ; common.

สามินี

น. ผู้หญิง ; เจ้าของที่เป็นสตรี ; ภริยา.

n. mistress ; wife.

สามิส

ว. ทางโลก  เนื่องด้วยเนื้อหนัง ; เปื้อนอาหาร.

a. worldly ; fleshly ; smeared with food.

สามิสทุกข์

น. ทุกข์เจือด้วยอามิส  เจือด้วยอารมณ์ทางโลก  ได้แก่  รูป, เสียง, กลิ่น , รส , โผฏฐัพพะ ; ทุกข์ในกาม.
n. worldly  sensual suffering.

สามิสเวทนา

น. ความเสวยอารมณ์ เป็นความรู้สึกอารมณ์ประกอบด้วยอามิส กล่าวคือ อารมณ์ทางโลก.

n. worldly  sensation.

สามิสสุข

น. สุขเจือด้วยอามิส เจือด้วยอารมณ์ทางโลก กล่าวคือ รูป, เสียง, กลิ่น, รส, โผฏฐัพพะ ; สุขในกามคุณ.

n.  sensual  happiness.

สามี

น. มาจากบาลี สามี ; ภาษาสันสกฤตเป็น สฺวามี นาย ; เจ้าของ , ผัว .

n. master  ; owner ; husband.

สามีจิ

ว. ชอบ ; เหมาะสม ; ดีแล้ว.

a. proper ;  appropriate.

น. ทางที่ชอบที่ควร.
n. proper  course.

สามีจิกรรม

น.  กรรมอันเหมาะสม ; หน้าที่ที่ถูกและสมควร ; การแสดงคารวะ.

n. proper  action ;  right  and proper  duties ;  homage

สามีจิปฏิบัติ

น. ปฏิบัติชอบ.
n. proper  course of  life.

สามีจิปฏิปันนะ

ว. ผู้ปฏิบัติชอบ.

a. entered  into  the  right course ; correct   in  life.

สามุกกังสิกา

ว. พระพุทธเจ้าทรงเปิดหงายขึ้นได้เอง  ได้แก่ อริยสัจจ์  4  พระพุทธเจ้าทางค้นพบ ทรงเปิดเผยด้วยพระองค์เอง.

a.  discovered  and  disclosed by  the  Lord  Buddha himself.

สายระเดียง

น. ราวตากผ้า  ที่ทำด้วยหวาย ของภิกษุหรือสามเณร.

n. rattan   clothes –line of  monks and  novices.

สายัณห์

น. เวลาเย็น ; เย็น.

n.  evening.

สารถิ,สารถี

น.  คนขับรถ ; คนฝึกม้า; พระพุทธเจ้าผู้ฝึกคน ; พุทธองค์ผู้ฝึก.

n. charioteer ; horse – trainer ; man – trainer or Lord  Buddha.

สารทะ,สารทิกะ

ว. แห่งฤดูใบไม้ร่วง ; อันเนื่องด้วยฤดูศารท ; ในฤดูใบไม้ร่วง.

a. autumnal.

สาระ

น. แก่น ; เนื้อหา ; ส่วนที่สำคัญที่สุด ; ความจริงแท้ ; ความแข็งแรง ; ทรัพย์.

n. essence ;  substance ; choicest part ;  main  point ; vigour ;  wealth.

สารัมภะ

น. การแข่งดี หรือ แข่งร้าย ; ทะเลาะวิวาท ; โกรธ.

n. quarrel  ; anger.

สาราคะ

น. ความกำหนัดกล้า รัก  ; หลงรัก.

n. lust ; affection ; love.

สาราณิยธรรม

น. ธรรมทำให้ระลึกถึงกัน ; ธรรมเป็นอัธยาศัยไมตรีดีแสดงต่อกัน.

n. states  of  courtesy.

สาลิ

น. ข้าวสาลี ; ข้าว ; พันธุ์สาสี.

n. wheat ; rice.

สาวก

น. ผู้ฟัง ; ผู้เชื่อฟังคำสอน.

n. hearer ; disciple.

สาวกสงฆ์

น. สงฆ์หรือหมู่แห่งพระสาวก.

n. congregation of  disciples.

สาวัชชะ

ว.  มีโทษ ; ควรแก่การตำหนิ.
a. faulty ;  blamable.

สาสปะ

น. เมล็ดพันธุ์ผักกาด.

n. mustard  seed.

สาสวะ

ว. ยังมีอาสวะ ; มีอาสวะอยู่.

a. connected  with intoxicants of  passion.

สาสังกะ

ว. น่ารังเกียจ  สงสัย ; น่าอันตราย.
a. suspicious ;  dangerous.

สาหัตถิกประโยค

น. อาการที่ทำด้วยมือของตนเอง.

n. procedure  of  one’s  own hand.

สำนักสงฆ์

น. วัดที่ได้รับอนุญาตแล้ว  ยังไม่ได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมา.

n. ecclesiastical  abode.

สิกกะ

น. สาแหรก ; สายเชือก ; สาย.

n. string of balance ; string.

สิกขมานา

น.  สามเณรี ที่เข้าอบรม 2 ปีก่อนบวชเป็นภิกษุณี ; สามเณรีที่จะเป็นภิกษุณี.

n. female  novice  undergoing  a  probationary  course.

สิกขา

น. ศึกษา ; ฝึก ; วินัย.

n. training ;  discipline.

สิกขาบท

น. บทแห่งพระวินัย ; วินัยบท.

n. disciplinary  rule.

สิกขาสาชีวะ

น.  ศึกษา และครองชีพ ในทางศีลธรรมของภิกษุ.

n. training and  monastic life.

สิขระ

น. ยอดเขา ; หน่อ.

n. top ; summit  of  a mountain ; bud.

สิขา

น. ปุ่ม ; ยอด ; ปลาย ; ปลายด้านบน.

n. point ; crest

สิคาละ,สิงคาละ

น. สุนัขจิ้งจอก ; จิ้งจอก.

n. jackal.

ใช้เป็นชื่อคนก็ได้ ดังเช่น สิคาลมาณพ.

สิงคาร

น. ตรงกับ ศฺฤงฺคาร  ในภาษาสันสกฤต  ภาษาไทยใช้ว่า ทรัพย์หรือความโอ่อ่า  ภาษาบาลีและสันสกฤต คือ ความรัก ; ความกำหนัดก็ได้.

n. wealth ;  love ; sexual  passion.

สิงคิโลณกัปปะ

น. ความคิดเห็นเกี่ยวกับการเก็บเหลือไว้ในแขนง  แต่ถูกห้ามในฐานะผิดพระวินัยข้อสะสม.
n. theory  that it  is  right  to  keep  the  salt in the  horn.

สิงคิวรรณ,สิงคีวรรณ

ว. สีทอง ; ทอง.

a. gold – coloured.

สิตะ

น.  ยิ้ม ; ยิ้มแย้ม ; แย้ม  .

n. smile.

ว. เนื่อง ; อาศัย .

a. attached ;  depending on.

สิถิละ

ว. ย่อหย่อน หลวม ; หลวม ๆ .

a. loose.

สิทธะ

ว. สำเร็จแล้ว  ; สมบูรณ์แล้ว ; ได้ผลดีแล้ว.

a. accomplished  ; successful.

สิทธิ

น. ความสำเร็จ ความเจริญ ; ความสำเร็จผล.

n. accomplishment ;  prosperity.

สินธุ

น. แม่น้ำ ; มหาสมุทร.

n. river ; ocean ; sea.

สินาตะ

ว. อาบน้ำแล้ว .

a. bathed.

น. อาบน้ำ .
n. bathing.

สินานะ

น. สนาน ; อาบน้ำ .

n. bathing.

สินิทธะ

ว. ในบาลี สินิทฺธ, ในสันสกฤต สินิคฺธ, ไทยมาใช้เป็นสนิท บ้าง สนิธ บ้าง ; เรียบ เป็นน้ำมัน ; ชื้น  ;  เป็นที่รัก.
a. smooth ; glossy ;  wet ; affectionate.

สิเนหะ

น. เยื่อใย ; บางเหนียว ; ความรัก.

n. bonds ; oil ;  love.

สิปปะ

น.  ศิลปะ ; สาขาวิชา ; การช่าง.
n. art ;  branch of  knowledge ; craft.

สิระ

น. ศีรษะ .

n.  head.

สิริ,สิรี

น. สันสกฤตเป็น ศฺรี โชค ; ความรุ่งเรือง ; ความสง่างาม ; ทรัพย์.

n. luck ; splendour ; wealth.

สิลา,ศิลา

น. ก้อนหิน.

n. stone.

สิโลกะ

น. โศลก คำฉันท์ ; ชื่อเสียง ; เกียรติยศ.

n. stanza ; fame.

สีตะ

ว. หนาว ; เย็น .

a. cold ; cool.

สีติภูตะ

ว. สงบเย็น .

a. tranquillized.

สีมันตริกะ

น. ที่ว่าง ; ช่องว่างระหว่างสีมา.

n. interval  between  the  boundary.

สีมา

น. เขตแดน ; เขตที่กำหนด ในการทำสังฆกรรม ; พม่าเรียก thein.

n. boundary ;  limit ;  parish .

สีมาสมุคฆาตะ

น. ถอนสีมา.

n. removal  or  abolishing  of  the  boundary.

สีมาสังกระ

น.  ความคาบเกี่ยวแห่งสีมา.

n. mixing up of the boundary.

สีมาสัมเภท

น.  คาบเกี่ยวแห่งสีมา.
n. mixing up of the boundary.

สีมาสัมมติ

น. สมมติเขตสีมา หรือเนื้อที่อุโบสถ.

n. fixing of a  new boundary ; convention of  a  chapel area.

สีล

น. มาจากบาลี สีล แต่ใช้ตามสันสกฤตว่า ศีล

n. morality ; sila.

สีลขันธ์

น. กองศีล.

n.  moral  group.

สีลวิบัติ

น. วิบัติแห่งศีล .

n. moral transgression.

สีลวิสุทธิ

น. หมดจดแห่งศีล.
n. purity  of precepts  or  morality.

สีลสมบัติ

น. ถึงพร้อมด้วยศีล.

n. moral  accomplishment.

สีลสัมปทา

น. ถึงความพร้อมด้วยศีล.
n. moral  accomplishment ; possession of virtues.

สีลัพพตปรามาส

น.  ลูบคลำศีลและพรต หลงผิดในความประพฤติหรือวัตตจริยา  ว่าจะทำให้พ้นทุกข์ได้ ติดในลัทธิพิธี.

n. contagion of mere rule  and  ritual.

สีวถิกา

น. ป่าช้าผีดิบ ที่สำหรับทิ้งศพให้เปื่อยเน่าไม่ต้องฝังและเผา.

n. place  where  the corpses are left  to  rot  away.

สีหนาท

น. บรรลือแห่งราชสีห์ ; คำพูดที่องอาจกล้าหาญ.
n. lion’s  roar ;  brave speech.

สีหไสยา,สีหเสยยา

น. นอนแบบราชสีห์ ; นอนตะแคงขวา.

n. lion’s  lying ;  lying on the  right  side.

สุ

ก. ทำให้สะอาด ; ในภาษาโบราณ เช่น สุจีวร คือการต้มจีวร  แล้วผสมวัตถุลงไป เช่น น้ำมะกรูด เพื่อให้จีวรสะอาด  แล้วนำมาซักน้ำเย็น  ในสมัยปัจจุบันใช้สบู่แล้ว ไม่นิยมใช้ ว่าสุ ใช้คำว่าซัก.
v. clean.

สุกกปักข์

น. จากสันสกฤต เป็น ศุกฺลปกฺษ ข้างขึ้น .
n. bright  half  of  a month.

สุกกะ

ว. บริสุทธิ์สะอาด ; ขาว ; บริสุทธิ์  ; ดี  ; สว่าง.

a. white ; pure ;  bright.

สุกขวิปัสสก

ว.  พระอรหันต์ผู้ได้บรรลุ  เหตุเพราะวิปัสสนา ; ผู้เห็นความที่สังขารเป็นของที่แห้งแล้ง  ; ผู้เห็นแจ้งมิได้ฌาน.

a. “dry  - visioned”  ;  one  who attains Arahatship  through  spiritual  insight ; one who considers every thing as dry ; bare insight works.

สุกฏะ,สุกตะ

ว.ทำดีแล้ว .

a.  well  done.

สุกร

น. สูกระ ไทยใช้คำนี้จากสูกรเป็นสุกร.

n. pig .

สุกรมัทวะ

น. มหานิกาย แปลว่า เนื้อหมูอ่อน แต่กล่าวว่า พระพุทธเจ้าเป็นมังสวิรัตน์  คำว่า สุกรมัทวะนี้  ในภาษาบาลีน่าจะเป็นสุกรมังสา มากกว่า  คำนี้อาจคล้ายกับ hot dog ซึ่งไม่ได้ทำจาก dog.

n. SUKARA - MADDAVA.

สุกระ

ว. ทำได้ง่าย ; ง่าย  ; ง่ายดาย.

a. easily done ; easy.

สุกะ

  นกแก้ว.

n. parrot.

สุข

น. ความสบาย ; ไม่เดือดเนื้อร้อนใจ.

n. happiness ; ease.

สุขปฏิสังเวที

ว. ผู้เสวยจากความสุข.

a. experiencing  happiness.

สุขุม

ว.  อ่อน  ; ละเอียด ; ละเอียดอ่อน.
a. subtle ; minute.

สุขุมาละ

ว.  ละเอียดอ่อน ; ประณีต ; มีความละเอียดอ่อน เช่น ผู้อยู่ในสกุลกษัตริย์ เป็นต้น.
a. tender  ;   delicate ;  refine ; delicately natured.

สุคติ

น.  ฐานะ ; สภาพที่ดี ; ที่ไปที่ดี ; ไปดี.
n. happy state ;  happy  fate or desting.

สุจิ

ว. สะอาด ; หมดจด ; สะอาดหมดจด
a.  clean ;  pure.

น.ความสะอาด ; ความดีงาม

n.  cleanness ; pure  thing.

สุญญตา,ศูนยตา

น. ว่างเปล่า ; ความสูญ.
n. emptiness.

สุญญะ,สูญ

ว. ว่าง ; เปล่า.
a. void ; empty.

สุญญาคาร

น. เรือนว่าง ; ที่ที่ไม่มีคน ; ที่ปราศจากคน.

n. empty shelter ;  uninhabitated spot.

สุตตะ

น.  เส้นด้าย ; สาย  ; ด้าย.
n. thread ; string ; line.

พระสูตร.

n.  discourse ; aphorism.

สุตตันตะ

น. พระสูตร .
n. discourse.

สุทธะ

ว. สะอาด ; หมดจด สะอาดหมดจด.

a. clean ;  pure.

สุทธันตปริวาส

น.  อยู่ปริวาส ออกจากอาบัติ สังฆาทิเสส  ให้เกิดความบริสุทธิ์สิ้นอย่างสมบูรณ์.

n. probation  of  complete  purification.

สุทธิ

น. บริสุทธิ์ ; ทำให้บริสุทธิ์ ; ความเป็นของจริง; สิ่งไม่เทียม.

n.  purity ; genuineness.

สุนทร

ว.  ดี ; งาม ; ดีงาม.

a. good ; well ; nice ; beautiful.

สุนัข

น. หมา .

n. dog.

สุบิน

น. มาจากบาลี สุปิน , สันสกฤต เป็น สฺวปฺน ความฝัน ; ฝัน.
n. dream.

สุปิตะ

น. หลับ .

n. sleep.

ว.  ผู้หลับ ; ผู้หลับใหล

a. sleeping.

สุภนิมิตต์

น. กำหนดหมายที่ทำให้เห็นว่างาม.

n. feature of  beauty in things.

สุภะ

ว. งาม  ; ผ่อง ; สดใส ;งามผุดผ่อง.

a. beautiful ;  bright.

สุมนา

น. มะลิซ้อน ; ดอกมะลิซ้อน.
n. great – flower jasmine.

สุระ

น. เทพ ; เทวดา.
n. god .

ภาษาไทยใช้ความหมายว่า กล้าหาญ ; วีรบุรุษ ; วีรชน brave ; hero , ดัดแปลงจาก สูระ มาเป็น สุระ.

สุรา

น.  น้ำเมา ; น้ำเมาที่กลั่น ; สุระ.

n. in toxicating  liquor ; distilled  liquor.

สุราธุตตะ

  นักเลงสุรา ; คอสุรา.

n. drunkard.

สุริยะ

น. ดวงอาทิตย์ ; อาทิตย์ .

n. sun.

สุลภะ

ว. หาได้ง่าย ; หาง่าย.

a. easily  gotten.

สุลักษณ์ ศิวรักษ์

น. นักเคลื่อนไหวทางพุทธ ก่อตั้ง  Engaged  Buddhism แบบ Thich Nhat  Hanh.

n.  Sulak Sivaraks.

สุวรรณภูมิ

น.  ชื่อในเมืองพะโค; และไทย.
Suvannabhumi.

สุสสูสะ

ว. ผู้ตั้งใจฟัง ; ผู้เชื่อฟัง ; ผู้ตั้งใจเชื่อ.
a. wishing to  hear ;  obedient.

สุสสูสา

น. ตั้งใจฟัง ; เชื่อฟัง.

n. wish  to  hear ;  attendance ; obedience.

สุสาน

น.  ป่าช้า .

n. cemetery.

ดังเช่น  อามลกสุสาน น. ป่าช้าผีดิบ.

สุสิระ

น.  โพรง ; รู.

n. hollow.

ว.  เป็นโพรง ; มีโพรง.

a. perforated ; having a hollow.

สุสุ

น.  เด็ก ; เด็กหนุ่ม ; เด็กน้อย.
n.  boy ; youngster ; lad.

สุสุทธะ,สุสุทธ์

ว. สะอาดดี ; สะอาดมาก ; สะอาด.
a. very clean.

สูกระ,สุกร

น. หมู ; หมูป่า.
n. hog ; pig.

สูจิ

น.  เข็ม .

n.  needle.

สูจิฆระ

น.  กล่องเข็ม .

n. needle   case.

สูตร

น. สาธยาย.

n. discourse.

สูทะ

น. พ่อครัว ; คนครัว.

n. cook.

สูนุ

น.  ลูก ; บุตร ; ลูกชาย.
n.  son.

สูเปยยะ

น. กับข้าวที่เหลว ; ซุป ; น้ำแกง แกง.

n.. soup ; broth ;  curry.

สูระ

น. ดวงอาทิตย์ ; วีรบุรุษ ; วีรชน.

n..  sun ;  hero ; valiant  man.

สูละ

น. หลาว ; อาวุธที่มีปลายแหลมคม.
n. sharp , pointed weapon ;  pike ; dart ; lance.

เสขะ

ว. ต้องศึกษาดู

a. in want  of  training ; imperfect .

น. พระเสขะ ; พระอริยบุคคล ยังมิได้บรรลุอรหัตตผล.

n. one  who has  not yet  attained  to  Arahatship.

เสขิยวัตร

น. วัตต์ที่ต้องศึกษา ; รวมมารยาท.

n. code of  etiquette.

เสฏฐะ

ว. ประเสริฐ ; ดีมาก เลิศ.

a. excellent  ;  best ;  noble.

เสฏฐี,เศรษฐี

น.  ผู้มีทรัพย์  ; ผู้ร่ำรวย.
n. millionaire.

เสตะ,เศวต

ว.  ขาว ; บริสุทธิ์.

a. white ; pure.

เสนะ,เสนกะ

น. เหยี่ยว .

n.  hawk.

เสนา

น.  กองทัพ .

n. army.

เสนาพยูหะ

น. แถวทหาร.

n. array  of  troops.

เสนาสนปัญญาปกะ

ว.  ผู้จัดเสนาสนะ.

a. one  who assigns   quaters.

เสนาสนะ

น. ที่อยู่ ; ที่นอน ; ที่อาศัย.
n. lodging ; sleeping place.

เสริตา

น. เสรีภาพ ; ความเป็นอิสสระ ; อิสสรภาพ.

n. freedom ; independence ; liberty.

เสสะ,เศษ

ว.  เหลืออยู่ ; ซึ่งทิ้งไว้ ;หลงเหลือ.

a. remaining ; left.

โสกะ

น. โศก ; แห้งใจ.
n. grief.

โสดาบัน

น.  พระโสดาบัน ; มาจาก โสตาปนฺน คือ ผู้ถึงกระแสธรรม หรือ กระแสพระนิพพาน ; จะได้เป็นพระอรหันต์ ; พระอริยบุคคลชั้นแรกใน 4 ชั้น  ; ท่านผู้ใกล้บรรลุแล้ว.
n. stream - winner ; stream - enterer ; one who has  entered  the  stream of Path ;  holy persons.

โสดาปัตติผล

น. มาจากบาลีว่า  โสตาปตฺติผล ผลการเข้าถึงกระแสธรรมหรือกระแสพระนิพพาน.

n.  fruition  of  the  Stream  - winning ;  result  of  the  Stream - entering ; stream – entering  or entry.

โสดาปัตติมรรค

น.  มาจากบาลี ว่า โสตาปตฺติมคฺค มรรค คือ ถึงกระแสธรรม บางที่ใช้คำว่า กระแสพระนิพพาน.
n.  path  of  the  Stream -   winning ; path  of  the  Stream – entering .

โสตทวาร

น.ประตู คือ หู ; ทวารหู.

n. ear – door.

โสตวิญญาณ

น.  ความรู้แจ้งอารมณ์ทางหู ด้วยอาการที่ได้ยิน.
n. consciousness  through ear.

โสตะ

น. หู.
n. ear.

โสภนะ,โสภณะ

ว. งาม ; ส่องแสง ; โชติช่วง.
a. beautiful ; shining ; bright.

โสภา

น.  ความงาม ; ความสง่า ; ความงามสง่า.
n. beauty ; splendour ; being  pretty.

โสมนัส

น. ดีใจ  ;สุขใจ.

n. joy ;  happiness.

โสรัจจะ

น. สงบเสงี่ยม ; สุภาพ.

n. meekness ; gentleness ; modesty.

โสวจัสสตา

น. เป็นผู้ว่าง่าย.
n. suavity.

โสสานิกะ

ว.  ผู้อยู่ในป่าช้า.
a.  person who lives  in  a  cemetery.

 

หนังสืออุเทศ

  

ความมุมานะพยายาม ตลอดจนอรรถประโยชน์ใดๆจากพจนานุกรมฉบับนี้

ขอมอบให้

สุรพงษ์ ชัยนาม

อดีตเอกอัครราชทูตไทย

และ

อดีตโฆษกกระทรวงต่างประเทศ

 

 

กลับหน้าเดิม

กลับสารบัญ

 

 

 

 

hit counter