พระจูฬบันถก

จูฬปันถกะ พระมหาสาวกองค์หนึ่ง ในอสีติมหาสาวก คือ พระสาวกผู้ใหญ่ ๘๐ องค์ บางทีก็เรียกกันว่า อนุพุทธ ๘๐ องค์
       เป็นบุตรของธิดาเศรษฐีกรุงราชคฤห์ และเป็นน้องชายของมหาปันถกะ ออกบวชในพระพุทธศาสนา
       ปรากฏว่า มีปัญญาทึบอย่างยิ่ง พี่ชายคือพระมหาปันถกะได้มอบคาถาเพียง ๑ คาถาให้ ท่องตลอดเวลา ๔ เดือน ก็ท่องไม่ได้จึงถูกพี่ชายขับไล่ เสียใจคิดจะสึก พอดีพบพระพุทธเจ้า พระองค์ตรัสปลอบแล้วประทานผ้าขาวบริสุทธิ์ให้ไปลูบคลำพร้อมทั้งให้บริกรรมสั้นๆ ว่า “รโชหรณํๆๆ” ผ้าเปื้อนฝุ่นๆ  เมื่อท่านบริกรรมอย่างมีสติ จนจิตท่านสงบลงแล้ว จึงได้ใช้ปัญญาไปพิจารณาในผ้าขาวที่ท่านลูบคลำจนหมองคล้ำกลายเป็นสกปรกเพราะเปื้อนเหงื่อจากมือของท่าน ทำให้มองเห็นไตรลักษณ์ ได้บรรลุมรรคผล สำเร็จเป็นพระอรหันต์
       ท่านมีความชำนาญแคล่วคล่องในอภิญญา ๖
       ได้รับยกย่องเป็นเอตทัคคะในบรรดาผู้ฉลาดในเจโตวิวัฏฏ์;
       ชื่อท่านเรียกว่าง่ายๆ ว่าจูฬบันถก, บางแห่งเขียนเป็นจุลลบันถก

มหาปันถกะ พระมหาสาวกองค์หนึ่ง เป็นบุตรของธิดาเศรษฐี กรุงราชคฤห์ ไปวัดกับเศรษฐีผู้เป็นตา ได้ฟังเทศนาของพระศาสดาอยู่เสมอ จิตก็น้อมไปทรงบรรพชา จึงบวชเป็นสามเณรตั้งแต่ยังเด็ก
       เมื่ออายุครบ ก็อุปสมบท ต่อมาได้สำเร็จพระอรหัต
       พระศาสดาทรงยกย่องว่า เป็นเอตทัคคะทางด้านเป็นผู้ฉลาดในปัญญาวิวัฏฏ์ เพราะท่านชำนาญในอรูปาวจรฌานและเชี่ยวชาญทางด้านวิปัสสนา
       ท่านเคยรับหน้าที่เป็นภัตตุทเทสก์ คือ ผู้จัดแจกอาหารของสงฆ์ด้วย,
       ท่านเป็นพี่ชายของพระจุลลปันถกะ หรือจูฬบันถก

เนื้อความจากพจนานุกรมพุทธศาสน์ ฉบับประมวลศัพท์

พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ. ปยุตฺโต)
พระธรรมปิฎก (ประยุทธ์ ปยุตฺโต)