ท

ทธิ

น. นมส้ม ; นมเปรี้ยว มาจากบาลี และสันสกฤต.

n. sour -  milk ; curds.

ทมะ

น. ฝึก  ; ควบคุมตน ; การข่มใจ.

n.taming ;  restraint.

ทยา

น. ความเอ็นดู  ; ความอารี ; ความกรุณา ; ความการุณ.

n. sympathy ; kindness ;  compassion.

ทระ,ทรถะ

น. ความกระวนกระวาย ; ความเดือดร้อน ;  ความเสียใจ ; ความไม่พอใจ.

n. anxiety ; sorrow.

ทลิททะ

ว. จน ; ขัดสน ; ยากจน.

น. คนจน ; คนจรจัด ; ขอทาน; คนเข็ญใจ.

n. poor man ; vagabond ; beggar.

ทวาร

น. ประตู ; ทางเข้า ; ช่องทางร่างกาย.

n. door ; gate ;  entrance.

ทวารปาละ

ว. นายประตู ; ผู้เฝ้าประตู ; คนเฝ้าทางเข้าเป็นประตู.

a.  door-keeper ; gate man.

ทวีคูณ

ว. คูณด้วย 2 ; 2 เท่า ; สองหน.

a. twofold ; double ; two times.

ทวีป

มาจากสันสกฤต ทฺวีป  บาลีใช้ทีป

ทศพล,ทสพล

ว. พระผู้มีกำลัง 10 ; พระพุทธองค์.

n. (the)  Buddha.

ทศพลญาน

น. มีกำลัง 10

n. Ten  supreme intellectual powers.

ทศพิธราชธรรม

น. ธรรม 10 ประการของพระมหากษัตริย์  คุณธรรมของ

พระมหากษัตริย์ 10 ข้อ

n. tenfold  conduct  of  the king.

ทักขะ,ทักษะ

ว. ฉลาด ; สามารถ ; สันทัด.

a. clever; able ;  skilled.

บาลีและสันสกฤตไม่มีใช้เป็นนาม  ใช้เป็นคุณศัพท์เท่านั้น  ใช้เป็นนามก็เป็น ทักขตา หรือ ทักษตา ก็ได้.

ทักขิณา,ทักษิณา

น. ทาน ; สิ่งที่พึงให้ด้วยมือขวา ด้วยความเคารพ  ; ของถวายพระ.

n.  gift ; donation (to be  given to a  monk). ; dedicatory gift.

ทักขิณาวิสุทธิ

น. บริสุทธิ์ในทาน.

n. purity of a gift.

ทักขิเณยยบุคคล

น. บุคคลควรแก่การถวายทาน.

n.individual  deserving  a  donation.

ทักขิโณทก

น. น้ำเป็นเครื่องหมายแห่งทาน หลั่งลงบนฝ่ามือของผู้รับ  แสดงการให้เป็นสิ่งที่ยื่นให้ด้วยมือไม่ได้  เช่น ช้าง, ที่ดิน,

น้ำกรวด.

n. water of  dedicaton ;  consecrated  water.

ทักขิไณยบุทคล

เป็นสันสกฤต ทักขิเณยยบุคคล.

ทักษิณ

ว. ด้านใต้  ; ทิศใต้ ; เบื้องขวา ;  ทางใต้.

a. southern ;  right ; south.

ทักษิณนิกาย

น. นิกายพุทธทางใต้ หรือเถรลาทา

n. southern  School of  Buddhism.

ทักษิณานปทาน

น. ของมอบพระในนามของผู้เสียชีวิต.

n. offening  made  to monk or  behalf  of  the dead.

ทัณฑ์,ทัณฑะ

น.ไม้ ; ไม้เท้า ; ไม้พลอง ; พลอง.

n. stick ; walking stick .

ค่าปรับ ; ลงโทษ ; อาญา.

n. fine ; penalty ; penance.

ทัณฑกรรรม

น. กรรม คือการลงโทษ ; การทำโทษ.

n. punishment.

ทันตะ

น. งาช้าง ; งา

n. ivory  ;  tusk.

ฟัน

n. tooth.

ว. ฝึกแล้ว ; สำรวมแล้ว ; ควบคุมแล้วก็ได้.

a. tamed ; controlled.

ทันตะโปณะ

น. ไม้สีฟัน .

n. tooth  - cleaner.

ทันธะ

ว. ช้า ; โง่ ; เงื่อง ; เกียจคร้าน.

n. slow  ;  stupid ; slothful.

ทัมมะ

ว. ผู้ควรฝึก ; ผู้ที่ฝึกได้ ; ผู้ได้รับการฝึก.

a. to be tamed ; tamable.

ทัสสนะ

น. เห็นด้วยตา ; เห็นด้วยใจ; ทรรศน์.

n. sight ;  insight.

ทัสสนานุตตริยะ

เห็นด้วยตาอันดีงาม.

n. pre-emminent sight.

น. การเห็นด้วยใจอันดี  หมายถึง ใช้วิปัสสนา.

n. pre-imminent insight.

ตามคำอธิบายในอรรถกถาทีฆนิกายปาฏิกวรรค.

ทัสสนียะ

ว. น่าดู ; งาม ; ยอดในความงาม.

a.  fair  to  behold ;  beautiful.

ทัฬหปรักกมะ

ว. ผู้บากบั่นหรือพากเพียรอันมั่น.

a. of  strong  effort.

ทัฬหะ

ว. มั่น ; มั่นคง ; แน่นหนา ; พากเพียร.

a.  firm ;  fast.

ทัฬหีกรณ์

น. ทำให้มั่นคง ; ทำให้แข็งแรง.

n. strengthening.

ทัฬหีกรรม

น. ทำให้มั่นคง ; ทำให้แข็งแรง.

n. making firm ; strengthening.

ทาน

น. ของสำหรับให้ ; ของที่ให้, บริจาค ; ให้ปัน.

n. gift ; donation ;

น.ให้.

n. charity ; alms- giving ; liberality ; benevolence.

ทานปดี

น. ผู้ให้ทาน.

n. chief  donor.

ทานมัย

น. ได้รับจากการให้ทาน.

n. gained through alms-giving.

ทานวัตถุ

น. สิ่งของที่พึงได้ ; สิ่งให้ทาน.

n. things to be given ; gift.

ทานศาลา

น. โรงทาน.

n. alm-hall.

ทายก

ว.ผู้ให้ ; ผู้ทำประโยชน์ โดยที่เป็นชาย.

a. male donor ; benefactor.

ทายะ

น. ป่า ; ป่าเขา ; เขา.

n. jungle ; forest ; (the) wood.

ว. ของที่พึงให้.

a. be given.

ทายาท

น. ผู้รับมรดก ;  ผู้รับผล.

n.  heir.

อามิสทายาท material heir  ผู้รับมรดกอามิส ; สืบสกุล

ธัมมาทายาท  spiritual heir  ผู้ที่รับมรดกธรรม

ทายิกา

ว. ผู้ให้ ; ผู้ทำประโยชน์ โดยที่เป็นหญิง ใช้คำว่า ทาย.

a. female  donor .

ทารก

น. เด็กชาย ,เด็กหนุ่ม , เด็ก ๆ .

n. boy.

ทาระ

น. ภริยา; เมีย.

n. wife.

ทาริกา

น. เด็กหญิง ; เด็ก ๆ.

n. girl.

ทารุ

น. ไม้; ท่อนไม้ ; ฟืน; ชิ้นไม้.

n. wood ; fire – wood.

ทารุณ

ว. โหดร้าย ; หยาบ ; ร้าย ; น่ากลัว.

a. cruel ; terrible ; severe ; dreadful.

ทารุมยะ

ว. ทำด้วยไม้  ; ใช้ไม้ทำ.

a. wooden.

ทาลิททิยะ

น. ความจน ; ความขัดสน; ความยากจน.

n. poverty.

ทาวัคคิ

น.ไฟป่า .

n. jungle fire.

ทาส

บ่าวผู้ชาย.

n. male slave.

ทาสา

น. ทาสหลายคน ; มักใช้ในกลอน.

n. slaves.

ทาสี

น. ทาสหญิง ; ทาสที่เป็นหญิง

n. female slave.

ทำทาน

ก. ให้ทาน ; บริจาคทาน.

v. make  a  present ; to give offering ; give alms.

ทำนองสวด

น. จังหวะในการสวด.

n. mode of chanting.

ทำบุญ

ก. ทำสิ่งที่ดีงาม ; ทำสิ่งที่เป็นกุศล; ประกอบความดี.

v. make merit ; to do good.

น. การทำบุญ ; นิมนต์พระมาสวดมนต์ฉันอาหาร.

n. merit – making ;  meritorious action.

ทำบุญขึ้นบ้านใหม่

น.ทำในสิ่งกุศลเมื่อมีบ้านหลังใหม่.

n. house – welcoming ceremony or house –warming ceremony.

ทำบุญบ้าน

พิธีเลี้ยงพระภายในบ้าน

n. house – warming ceremony.

ทำวัตร

ก.ทำหน้าที่ที่ควรทำ ; ทำกิจประจำ; สวดมนต์ประจำวัน

ของสงฆ์.

v.  do one’s duty;  do regular duty.

ทำวัตรค่ำ

ก. ทำหน้าที่ในเวลาเย็นหรือค่ำ ; สวดมนต์ด้วยบทสวดในเวลาค่ำ.

v. perform  evening  recitation.

ทำวัตรเช้า

ก. ทำหน้าที่ตอนเช้า ;  สวดมนต์ด้วยบทสวดตอนเช้า.

v. perform  morning recitation.

ในบทสวดมนต์ในตอนเช้า  หรือเวลาเย็น ใช้คำว่า morning recitation , evening recitation ไม่ใช้ prayer  เพื่อต่างกับสวดอ้อนวอน  prayerของศาสนาคริสต์   เป็นบทสวดสรรเสริญคุณพระรัตนตรัย ก็ใช้ recitation  in praise   of the Triple Gem.

ทิชะ

ว. ผู้เกิด 2 ครั้ง ; สองหน ; ทวิช.

a. twice – born ; born twice.

น. พราหมณ์ ; นก ; สัตว์ปีก.

n. Brahman ; bird.

ทิฏฐธรรม

น. โลกนี้ ; ความเป็นไปในปัจจุบัน ; อันบุคคลเห็นแล้ว

n. this world ; present  existence; present  condition.

ทิฏฐธัมมนิพพาน

น. นิพพานในปัจจุบัน ; คำอธิบาย นิพพานอย่างต่ำ กล่าวคือ ดับกิเลสด้วยสมาธิ.

n. Nibbana at present time.

ทิฏฐธัมมนิพพาน-

วาทะ

ว. บุคคลที่มีวาทะหรือมีความเห็นในสิ่งที่มิใช่นิพพาน ว่าเป็นนิพานในปัจจุบันนี้

a.  Present – Nibbana-maintainer.

ทิฏฐธัมมเวทนีย-กรรม

น. ประโยชน์ในปัจจุบัน ; ประโยชน์ที่มีขึ้นในโลกนี้.

n. advantage in  this world ;  immediate profit.

ทิฏฐาวิกรรม ,

ทิฏฐานิกัมม์

น. กระทำให้แจ่มแจ้ง ; กล่าวอย่างเปิดเผย ; การเปิดเผยความเห็นอย่างเปิดเผย ; การเปิดเผยความเห็น.

n. open  statement.

ทิฏฐิ, ทิฐิ

น. ความเห็น ; การเห็น ; ภาษาไทยคือ ความดื้อในความคิด.

n. opinion ;  view.

ทิฏฐิวิสุทธิ

น. หมดจดแห่งความเห็น.

n. purity of view ; purification of view.

ทิฏฐุชุกรรม

น. ทำความเห็นให้ตรง.

n. straightening one’s view.

ทินนะ

ว. ที่เขาให้

a. given.

ทินนาทาน

น. ถือเอาของที่เขาให้.

n. taking what  is given.

ในกรณีที่เป็น อทินนาทาน คือ ถือเอาของที่มิได้ให้ ; ขโมยมา. stealing.

ทินนาทายี

ว. ผู้ถือเอาสิ่งของที่เขาให้ กล่าวคือ ไม่ขโมย.

a. who  takes what  is  given ; receive donation.

ทิพพจักขุ,ทิพยจักษุ

น. ตาทิพย์.

n. clair  - voyance.

ทิพพโสต,ทิพยโศรต

น. หูทิพย์.

n. clair – audience.

ทิพพโสตะ

น. หูทิพย์.

n. divine ear.

ทิพพะ, ทิพย์

ว. เนื่องด้วยเทพ ; เนื่องด้วยสวรรค์. บางทีเรียกว่าทิพพ

a. divine ;  heavenly.

ทิพยสมบัติ

น. สมบัติทิพย์ ; สมบัติในสวรรค์ ; ทิพย์สมบัติ.

n. celestial  property ; divine bliss.

ทิวะ,ทิวสะ

น.วัน , กลางวัน

n. day.

ทิวา

ว. กลางวัน .

a. by day .

น. วัน

n. day.

ทิวากร

ว. ผู้ทำวัน ; ผู้ทำให้เป็นกลางวัน ; ภาษาไทยหมายถึง เวลากลางวัน.

a. day –maker.

น.ดวงอาทิตย์.

n. (the) sun.

ทิวาราตรี,ทิพาราตรี

น. วันและคืน ; วันคืน.

n. day and night.

ว. กลางวันและกลางคืน.

a. by day and by  night.

ทิศ, ด้านหรือข้าง

n. direction.

ทีฆนิกาย

น. หมวดพระสูตรที่ยาว เป็นคัมภีร์ต้นในสุตตันตปิฎก.

n. collection of long suttas.

ทีฆะ

ว. ยาว ; นาน ; เวลายาว.

a. long.

ทีฆายุ,ทีฆายุกะ

ว. ผู้มีอายุยืน

a.  long – lived.

ทีปะ

น. ประทีป ; โคมไฟ ; ตะเกียง.

n. light.

ทวีป ; เกาะ

n. continent ;  island.

ที่พึ่ง ; อาศัย.

n. resting – place ; shelter.

ทุกกฏ

น. ทำชั่ว ; ชื่อของอาบัติพวกหนึ่งในอาบัติทั้งเจ็ด.

n. wrong action .

ทุกกรกิริยา

น.ทำสิ่งที่ทำได้ยาก ; ทรมานตน.

n. self – mortification.

ทุกข์

น. ความทุกข์.

n. suffering.

ทั่วไปหมายถึงทุกข์กายทุกข์ใจ  คู่กับ โทมนัส ทุกข์คือทุกข์กาย physical suffering โทมนัสคือ ทุกข์ใจ  mental suffering ; discomfort.

ทุกขขันธ์,ทุกขักขันธ์

น. กองทุกข์.

n. aggregate of suffering.

ทุกขตา

น. ความเป็นของทนอยู่ที่คงอยู่ได้ยาก ; ความเป็นทุกข์.

n. unstability.

ทุกขนิโรธ

น. ความดับทุกข์ , เป็นชื่ออริยสัจที่ 3.

n. cessation  of suffering.

ทุกขนิโรธคามินี- ปฏปทา

น.  ข้อปฏิบัติถึงความดับทุกข์.

n. Way leading to the Cessation of Suffering.

ทุกขนิโรธอริยสัจจ์

น. ยุติการก่อทุกข์.

n. Noble Truth of  the Cessation of Suffering.

ทุกขสมุทัย

น. เหตุที่ทุกข์เกิด.

n. Cause of   Suffering.

ทุกขสมุทัยอริยสัจจ์

น. ว่าด้วยสาเหตุของทุกข์และการดับทุกข์.

n. Noble Truth of the cause of suffering.

ทุกขอริยสัจจ์

น. รู้จากความทุกข์.

n. Noble  Truth of Suffering.

ทุคคติ

น. คติที่ชั่ว ; ที่ไปหรือที่เกิดอันเลว ; ทางไปที่ชั่ว.

n. (the) realm of miserable existence.

ทุจริต

น. มักเขียนแบบเก่าว่า ทุจจริต ความประพฤติชั่วหรือเลวหรือไม่ดี.

n. wrong action.

ทุฏฐุลลวาจา

น. วาจาชั่วหยาบ ; คำพูดที่เลว.

n. lewd  speech ; strong words.

ทุฏฐุลลาบัติ

น. อาบัติชั่วหยาบ ; อาบัติหนัก ; อาบัติชั่ว.

n. grave offence.

ทุติยญาน

น. ญานที่สอง.

n. second  Thana.

ทุพพจะ

ว.ผู้ว่ายาก ; ผู้ดื้อรั้น ; ผู้ไม่เชื่อฟัง.

a.  disobedient.

ทุพภระ

ว. ผู้เลี้ยงดูยาก.

a. difficult to bring up.

ทุพภาษิต

น. คำพูดที่ชั่ว ; ชื่อของอาบัติ ; ภาษิตชั่ว.

n. bad  speech ; name of an offence.

ทุพภิพภัย

น.  ภัยจากการขาดอาหาร ; อดอยาก.

n. (the) danger because of famine ; scarcity of food.

ทุศีล

ว. ผู้ทุศีล ; ผู้มีศีลชั่ว ;  ผิดวินัย.

a. of bad conduct ; void of morality.

ทูระ,โทระ

ว. ไกล

a. far ; far –away.

ทูเรปาตี

ว. ผู้ยิงได้ไกล อันเป็นคุณสมบัติแห่งนักรบ

a. one who shoots far.

เทพ

น เทวดา ; เทวะ.

n. deity.

เทวดา,เทวตา,เทวะ

น. เทพ; ชาวสวรรค์;เทวะ.

n. diety.

เทวตานุสติ

น. ระลึกได้ว่าเคยอยู่ในโลกทิพย์

n. recollection  of heavenly beings.

เทวรูป

น. รูปปั้นของเทวดา.

n. image of  a deity.

เทวษ

น. มาจากสันสกฤต เทฺวษ  ตรงกับบาลีใช้ โทสะ ; ความเกลียด ; เกลียดชัง.

n. hatred.

เทวาจิก

น. ประกาศสองหน.

n. pronouncement of two time.

เทศกาล

น. คราว ; ฤดู ; ไทยใช้เป็นเทศกาลเข้าพรรษา.

n. festival.

เทสนา,เทศนา

น. คำสอน ; คำเทศน์ ; สั่งสอนก็ได้.

n. discourse ; sermon ; preaching ; expositing.

เทสะ, เทศะ

น. เขต ; สถานที่ ; ประเทศ ; ส่วน ; ถิ่น.

n. region ; place ; country.

เทหะ

น. ร่างกาย

n. body.

โทมนัส

น. ไม่สบายใจ ; ทุกข์ทางใจ ; ความเสียใจ; ใช้เป็นกริยาได้.

n. mental  suffering ; sorrow.

โทษ

น. ความผิด; มลทิน; สภาพที่เสื่อม; ความเลวทราม;ประทุษร้าย.

n. fault ; blemish ; corrupted state ; depravity.

โทสะ

น. โกรธ ; คิดประทุษร้าย.

n. anger ; hatred  ; ill –will.

โทสัคคิ

น. ไฟ คือโทสะ ; ไฟ เป็นความโกรธ.

n. the fire of hatred.

โทหฬะ

น. อาการแพ้ท้อง ; ความแพ้ท้อง.

n. longing  of  a pregnant woman.

ธ

ธชะ,ธัช,ธวัช

น. ธง ; เครื่องหมายที่เป็นลักนา

n. flag ; emblem .

ธน, ธนะ

น.ทรัพย์ ; สมบัติ ; เงิน  ; เงินตรา.

n. wealth ; treasure ; money.

ธนุ

น. แม่โค(นม)

n. milk  cow.

ธรรมกถา

น. การพูดธรรมะ

n. ethical  discussion.

ธรรมจักษุ,ธัมมจักขุ

น. ตาธรรม ; ดวงตาเห็นธรรม ; ปัญญารู้เห็น.

n. spiritual eye.

ธรรมดา

น. กฎทั่วไป ; ธรรมชาติ ; เรื่องของกฎ.

n. general  rule.

ธรรมธร

ว. ผู้ทรงจำพระธรรม.

a. one who knows the Law  by hear.

น. ภิกษุผู้ฟ้องอธิกรณ์ในนามสงฆ์ ; ผู้ทรงธรรม.

n. ecclesiastical  prosecutor.

ธรรมปฏิสันถาร

น. ปฏิสันถารโดยธรรม.

n. spiritual greeting.

ธรรมวิจัย

น. สำรวจคำสอน.

n. investigation of the Doctrine.

ธรรมวินัย

น. ธรรม และ วินัย ; กฎและระเบียบของสงฆ์.

n. doctrine  and  discipline.

ธรรมศาลา

น ศาลาสำหรับแสดงธรรม ; ศาลาธรรม.

n. hall for preaching.

ธรรมศึกษา

น. ศึกษาธรรม ; การศึกษาพุทธศาสนา ของคฤหัสถ์ชายหญิง  คณะสงฆ์ได้สอบเป็นทางการ  เรียกคู่กับนักธรรม นักธรรม เป็นการศึกษาของภิกษุสามเณร  ธรรมศึกษา เป็นฝ่ายคฤหัสถ์ แบ่งเป็น 3 ชั้น  เช่นกันกล่าวคือ ธรรมศึกษาตรี, ธรรมศึกษาโท และธรรมศึกษาเอก  เทียบกับนักธรรมตรี, นักธรรมโทและ

นักธรรมเอก.

n. study  of  Buddhism  of lay  men  and women.

ธรรมสภา

น. ที่ประชุมธรรม ; ประชุมเพื่อฟังธรรม.

n. meeting  place  for  religious  purpose ;    place  for  religious  meeting .

ธรรมาศน์

น. ที่นั่งสำหรับแสดงธรรม ; ที่นั่งแสดงธรรมของพระ.

n. seat  for  preaching.

ธรรมาอธิษฐานเทศนา

น. มีธรรมเป็นที่ดั้งเทศนา

n. exposition in terms of ideas.

ธัญญะ

น. ข้าว ; เมล็ดข้าว ; ข้าวเปลือก ; ไทยมักเขียนกันว่า ธัญ  เช่น โรงพยาบาลศรีธัญญา ในนนทบุรี

n. grain ; corn ; paddy.

ธัมมกถึก,ธรรมกถีก

ว. ผู้แสดงธรรม ; ผู้กล่าวธรรม ; ผู้แสดงธรรม.

a. Law –preacher.

ธัมมกรก

น. อ่าน ทำมะกะรก เครื่องกรองน้ำ ; หม้อกรอง.

n. filter ; water –strainer.

ธัมมกามะ

ว. ผู้ใคร่ธรรม ; ผู้พอใจธรรม ; ผู้นิยมความเป็นธรรม.

a. lover of the Law ; appreciative of the Law ; Law abiding.

ธัมมจริยา,ธรรมจริยา

น. ความประพฤติธรรม ; ดำรงชีพทางธรรม ; ประพฤติถูก.

n. religious life.

ธัมมจักกัปปวัตตน-สูตร

น. สูตรว่าด้วยการหมุนล้อรถ คือ พระธรรม; ปฐมเทศนาของพุทธองค์.

n. discourse dealing with the turning of the Wheel of the Law ; the First Sermon.

ธัมมจักร,ธรรมจักร

น. ล้อรถ คือ พระธรรม ; ปฐมเทศนาของพระพุทธเจ้า.

n. wheel  of the Law.

ธัมมจารี

ว. ผู้ประพฤติธรรม; ผู้ปฏิบัติในธรรม.

a. living according to the Law ; virtuous ; good behaviour.

ธัมมชีวี,ธรรมชีวี

ว. ผู้เป็นอยู่โดยธรรม ; ผู้มีความเป็นอยู่ถูกธรรม ; ผู้อยู่โดยธรรม.

a. living righteously.

ธัมมทาน,ธรรมทาน

น. ให้ธรรม ; ทาน คือ ธรรม ได้แก่การเทศน์.

n. spiritual giving ; spiritual gift ; gift of truth.

ธัมมทายาท,ธรรมทายาท

น. ผู้รับมรดกทางธรรม.

n. spiritual  heir ; heir of the Law.

ธัมมเทศนามัย

น. การสอนโดยการเทศน์แสดงธรรม.

 adj. connected  with preaching.

ธัมมเทสนา,ธรรมเทศนา

น. แสดงธรรม.

n. preaching the Law ; a sermon.

ธัมมนิยาม

น.ทำนองแห่งธรรม ; ครรลองแห่งธรรม; ความแน่นอนแห่งธรรมดา.
n. orderliness of the Norm ; the way of the Norm.

ธัมมบท,ธรรมบท

น. บทแห่งพระธรรม ; บทกวีซึ่งเป็นพระธรรม ; ส่วนหนึ่งแห่ง   ขุททกนิกาย ในพระสุตตันตปิฎก ; ทางแห่งพระธรรม.

n. stanza of the Law ; name of a  section of Khuddaka Nikaya of the Suttanta Pitaka.

ธัมมปฏิบัติ

น. ปฏิบัติธรรม ; ปฏิบัติในธรรม.

n. practice of the  doctrine .

ธัมมปีติ,ธรรมปีติ

น. ความอิ่มใจในธรรม ; อิ่มเอิบในธรรม.

n. spiritual enjoyment.

ว. ผู้ดื่มในรสของพระธรรม.

a. one  who drinks the taste  of the Law.

ธัมมเภรี,ธรรมเภรี

น. กลอง คือ ธรรม ; ธรรมชี้นำ.

n. drum of the Law.

ธัมมราชา,

ธรรมราชา

น. พระราชาแห่งธรรม อันหมายถึงพระพุทธองค์
n. king of the Law or the Buddha.

ธัมมวาที,ธรรมวาที

ว. ผู้กล่าวเป็นธรรม ; ผู้กล่าวถึงธรรม.

a. speaking  properly .

ธัมมวิจยะ

น. เลือกเฟ้นธรรม ; พิจารณาธรรม .

n. investigation of the doctrine or the Norm.

ธัมมเวปุลละ

น. ธรรมไพบูลย์

n. spiritual  abundance.

ธัมมสมาทาน

น ประพฤติธรรม ;  รับธรรมะไว้ประพฤติ ; ทำกรรมที่ตั้งตนไว้.

n. observance of the  Law ; acceptance  of  the  Law  for  practice.

ธัมมสังคณี

น. ชื่อของคัมภีร์ ที่ 1 แห่งอภิธัมมปิฎก เป็นกลุ่มธรรม ; เทียบกับวิภังค์ คือ แยกกลุ่มธรรมะ.

n. name of the First Book of Abhidhamma ; doctrinal synthesis (ef. Vibhanga or doctrinal analysis)

ธัมมสังคหะ

น. ธรรมสงเคราะห์.

n. spiritual aid.

ธัมมเสนา,

ธรรมเสนา

น. กองทัพธรรม.

n. Law-Army ; (the) Army of the Law.

ธัมมเสนาบดี,

ธรรมเสนาบดี

น. แม่ทัพธรรม คือพระสาริบุตร.

n. commander  in chief  of  the  Law ;  the Captain  of the  Law, (Venerable   Sariputta).

ธัมมะ; ธรรม,ธรรมะ

น. อารมณ์ที่รู้ได้ด้วยใจ ; ปรากฏการณ์ทางจิต ; ความถูกต้อง.

n. cognizable object ; cogniscible object ; phenomena ; things.

น. คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า ; คำสอนทางศาสนา.

n. (the) Law ; the Buddha’s doctrine; what the Buddha taught.

น คุณธรรม เป็นคุณความดี ความถูกต้อง ; ศีลธรรม ; ธรรม.

n. righteousness ; morality ; moral state.

น. สภาพธรรม ; ธรรมดา ; มรรคผล.

n. Norm ; nature ; states.

น. สัจจธรรม ; ความจริง ; ธรรมที่ถูกยึด.

n. truth ; compounded things.

น. สิ่งทั้งหลายทั้งปวง.

n. things.

น. ยุติธรรม ; ความไม่ลำเอียง ; กุศลธรรม.

n. justice ; impartiality ; the unconditioned.

น. โลกุตตรธรรม ; ธรรมที่ข้ามพ้นจากโลก เช่น ดวงตาเห็นธรรม.

n. ultra – mundane  state ; conditioned things.

ธัมมัญญู

ว. ผู้รู้ธรรม ; ผู้รู้ศาสนาหรือคำสอนของพระศาสดา มีองค์  9 ; ผู้รู้คำสอนของพุทธ.

a. doctrine – knower ;  one who  knows the ninefold doctrine of the Master.

ธัมมัสสวนะ

น. ฟังธรรม.

n. hearing  a  sermon ;  hearing  the  preaching of the Law.

ธัมมาทาสะ

น. แว่นสำหรับส่องดู คือ ธรรมหรือธัมมะ.

n. mirror  of  the Norm.

ธัมมาธิปเตยย,ธรรมาธิปไตย

น. มีธรรมเป็นใหญ่ ; ธรรมเป็นหลัก ; ความเป็นผู้ถือธรรมเป็นใหญ่.

n.  (the) love of  virtue   for its  own sake.

ธัมมานุธัมมปฏิบัติ

น. ปฏิบัติธรรมให้สมควรแก่ธรรม.

n. practice  in  conformity with the Norm.

ธัมมานุปัสสนา

น. สติกำหนดพิจารณาธรรมะ โดยพิจารณาฝ่ายชั่ว ฝ่ายดี และฝ่ายกลาง.

n. contemplation of phenomena.

ธัมมาภิสมัย

น. ตรัสรู้ธรรม.

n. comprehension of  the  truth.

ธัมมิกถา,ธรรมิกถา

น. มาจากบาลี ธมฺมีกถา พูดเรื่องธรรมะ ; ถ้อยคำซึ่งกล่าวถึงธรรมะ .

n. ethical  discussion.

ธาตุ

น เป็นคำแทนคำว่า สถูป (stupa)

n. that ; pagoda.

ธาตุกถา

น. กถาว่าด้วยธาตุ ; เป็นชื่อคัมภีร์ที่ 3 แห่ง อภิธรรมปิฎก,มาจากภาษาบาลี.

n.  (the) Third Book of Abhidhamma.

ธารา

น. กระแสน้ำ ; ธารน้ำ ; สายน้ำ ; น้ำ.

n. torrent ; a shower.

ธิติ

น. ความเพียร ; ความกล้า ; ความทรงจำ.

n. energy ;  courage.

อันเป็นคุณสมบัติพิเศษของพระอานนท์.

ปัญญา ; ความฉลาด ;

n. wisdom.

ความอดทน ; ขันติ.

n. patience ; endurance ; forbearance.

ความทรงจำ.

n. recollection ; remembrance ; fastness.

ธิติไขไปเป็น ธารณะ.

ธีระ

ว. ผู้ฉลาด ; ฮีโร ;

a. wise.

น. นักปราชญ์ ; คนที่มีปัญญา ; ปราชญ์.

n. wise man.

ธุดงค์

น. องค์คณะแห่งการปฏิบัติเพื่อกำจัดกิเลสออกไป

n.  ascetic practices.

ธุตตะ

น. นักเลง ; นักเลงโต.

n. one  who  lives  a corrupted  life; rogue ; hooligan.

ธุระ

น.  หน้าที่ ; ภารกิจ ; ความรับผิดชอบ เช่น คันถธุระ

n. charge ; responsibility ; onus.

ธุวะ

ว. มั่นคง ; ยั่งยืน ; สม่ำเสมอ ; ไม่เปลี่ยนไป.

a. stable ; regular ; constant.

ธูป

ใช้คู่กับเทียน

n. incense.

ธูมะ

น ควันไฟ ; ควัน.

n. smoke.

โธวนะ

น. ล้าง ; ชำระ ; ซักฟอก.

n. washing.